PRZEGLĄD
ORZECZEŃ EUROPEJSKIEGO TRYBUNAŁU PRAW CZŁOWIEKA
W SPRAWACH POLSKICH
styczeń – luty – marzec 2009
                                I.  Informacje wstępne
II. Streszczenia  wybranych wyroków

I. Informacje wstępne
STYCZEŃ 2009

W styczniu 2009 r. ETPCz ogłosił 24 wyroki w sprawach polskich, z czego większość (14) dotyczyła naruszenia art. 6 Konwencji gwarantującego prawo do rzetelnego procesu sądowego :
•	Dudek przeciwko Polsce, skarga nr39712/05 (przewlekłość postępowania)
•	Górkiewicz przeciwko Polsce, skarga nr41663/04 (przewlekłość postępowania)
•	Kliber przeciwko Polsce, skarga nr 11522/03 (przewlekłość postępowania)
•	Kozłowski przeciwko Polsce, skarga nr 30036/06 (przewlekłość postępowania)
•	Kubik przeciwko Polsce, skarga nr 45097/05 (przewlekłość postępowania)
•	Makuszewski przeciwko Polsce, skarga nr35556/05 (przewlekłość postępowania)
•	Orzechowski przeciwko Polsce, skarga nr 13526/070 (odmowa przyznania pomocy prawnej do sporządzenia kasacji).
•	Palewski przeciwko Polsce, skarga nr 32971/03 (naruszenie prawa dostępu do sądu) - wyrok nieprawomocny: na podstawie art. 43 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności skarżący wniósł odwołanie do Wielkiej Izby Trybunału. 
•	Pelizg przeciwko Polsce, skarga nr 34342/06 (przewlekłość postępowania)
•	Rybacki przeciwko Polsce, skarga nr 52479/99  (naruszenie prawa do obrony) 
•	Sokołowska przeciwko Polsce, skarga nr 7743/06 (przewlekłość postępowania)
•	Tekiela przeciwko Polsce, skarga nr35785/07 (przewlekłość postępowania)
•	Wysocka i inni przeciwko Polsce, skarga nr 23668/03 (przewlekłość postępowania)
•	Załuska przeciwko Polsce, skarga nr41701/07 (przewlekłość postępowania)

W 2 sprawach Trybunał jednomyślnie orzekł, iż Polska dopuściła się naruszenia art. 3 Konwencji (zakaz tortur, nieludzkiego lub poniżającego traktowania) : 
•	Musiał przeciwko Polsce, skarga nr 28300/06 - wyrok nieprawomocny: na podstawie art. 43 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności Rząd  wniósł odwołanie do Wielkiej Izby Trybunału. 
•	Lewandowski i Lewandowska przeciwko Polsce, skarga nr 15562/02;
•	Wenerski przeciwko Polsce, skarga nr 44369/02.
W sprawie Wenerski Trybunał orzekł również naruszenie art. 8 Konwencji (prawo do poszanowania życia prywatnego, rodzinnego, domu i korespondencji) z uwagi na ocenzurowanie korespondencji skarżącego z Trybunałem.

Naruszenie art. 8 Konwencji Trybunał orzekł również w sprawie :
•	Czarnowski przeciwko Polsce, skarga nr 28586/03 (naruszenie prawa do poszanowania życia rodzinnego osadzonego – brak zgody na uczestniczenie w pogrzebie ojca). 

Trybunał orzekł naruszenia art. 5 § 3 Konwencji (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego) na skutek przewlekłego stosowania tymczasowego aresztowania w 7 przedłożonych mu sprawach :
•	Filon przeciwko Polsce, skarga nr 39163/06
•	Lemejda przeciwko Polsce, skarga nr11825/07
•	Łoś przeciwko Polsce, skarga nr24023/06
•	Pakos przeciwko Polsce, skarga nr3252/04
•	Rybacki przeciwko Polsce, skarga nr52479/99
•	Sanodwycz przeciwko Polsce, skarga nr 37274/06
•	Żywicki przeciwko Polsce, skarga nr27992/06

LUTY 2009

W lutym 2009 r. ETPCz ogłosił 7 wyroków w sprawach polskich, z czego 2 wyroki dotyczyły naruszenia art. 3 Konwencji (zakaz tortur, nieludzkiego lub poniżającego traktowania):
•	Kaprykowski przeciwko Polsce, skarga nr 23052/05
•	Pieniak przeciwko Polsce, skarga nr 19616/004
W sprawie:
•	Kauczor przeciwko Polsce, skarga nr 45219/06- wyrok nieprawomocny- na podstawie art. 43 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności Rząd wniósł odwołanie do Wielkiej Izby Trybunału.
Trybunał orzekł naruszeni art. 5 § 3 Konwencji (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego) oraz art. 6 Konwencji ze względu na nadmiernie długotrwałe stosowanie tymczasowego aresztowania i przewlekłość postępowania sądowego. Z uwagi na quasi pilotażowy charakter wyroku i jego istotne znaczenie dla wymiaru sprawiedliwości streszczenie wyroku przedstawiono w pkt-cie II. Streszczenia wybranych wyroków.
Kolejne 3 sprawy dotyczyły zarzutu naruszenia art. 6 Konwencji:
•	Kupiec przeciwko Polsce, skarga nr16828/02
•	Gospodarczyk przeciwko Polsce, skarga nr 6134/03
•	Jałowiecki przeciwko Polsce, skarga nr 34030/07
Trybunał dopatrzył się naruszenia art. 6 Konwencji tylko w sprawie Jałowiecki przeciwko Polsce.

MARZEC 2009

W  marcu 2009 r. ETPCz ogłosił 9 wyroków w sprawach polskich. 
Po raz trzeci od uznania przez Polskę w 1993 r. jurysdykcji Trybunału zapadł wyrok stwierdzający, iż Polska naruszyła prawo do życia zagwarantowane w art. 2 Konwencji: 
•	Musiejew przeciwko Polsce, skarga nr 11818/02 

Trybunał orzekł, iż Polska dopuściła się naruszenia art. 3 Konwencji (zakaz tortur, nieludzkiego lub poniżającego traktowania) w sprawie: 
•	Wiktorko przeciwko Polsce, skarga nr14612/02 

W 2 sprawach Trybunał orzekł naruszenie art. art. 5 § 3 Konwencji (zarzut nadmiernie długotrwałego stosowania tymczasowego aresztowania):
•	Hilgartner przeciwko Polsce, skarga nr 37976/06
•	Kaźmierczak przeciwko Polsce, skarga nr 4317/04 (dodatkowo Trybunał stwierdził naruszenie art. 6  § 2 Konwencji).

Trybunał orzekł, iż w 5 sprawach doszło do naruszenia art. 6 § 1 Konwencji gwarantującego prawo do rzetelnego rozpatrzenia sprawy przez sąd w rozsądnym terminie:
•	Cibicki przeciwko Polsce, skarga nr 20482/002
•	Wolnicka przeciwko Polsce, skarga nr 18414/03
•	Dorota i Zbigniew Nowak przeciwko Polsce, skarga nr 17904/04
•	Płonka przeciwko Polsce, skarga nr 20310/02
•	A.E. przeciwko Polsce, skarga nr 14480/04
W ostatniej z wymienionych spraw Trybunał orzekł również, iż w wyniku przewlekłości postępowania karnego toczącego się wobec obywatela Libii przez 8 lat i zakazem opuszczania terytorium Polski w związku z trwającym procesem karnym doszło do  naruszenia art. 2 § 2 Protokołu nr 4 do Konwencji gwarantującego swobodę przemieszczania się: „Każdy może swobodnie opuścić jakikolwiek kraj, w tym swój własny.”

 II. Streszczenia wybranych wyroków.

Zob. Musiał przeciwko Polsce, 
wyrok Czwartej Sekcji ETPCz z 20 stycznia 2009 r.
 skarga nr 2830/06 
dot. wykonywania tymczasowego aresztowania wobec osoby chorej psychicznie wymagającej stałej opieki psychiatrycznej
Zarzut  naruszenia art. 3 Konwencji 
wykonywanie tymczasowego aresztu wobec osoby chorej psychicznie bez zapewnienia jej stałej opieki psychiatrycznej i ograniczanie wizyt u psychiatry do nagłych wypadków czy umówionych wizyt oraz  umieszczenie osoby chorej  psychicznie ze zdrowymi współosadzonymi w warunkach przeludnienia stanowi naruszenie art. 3 Konwencji o  zakazie stosowania   tortur, nieludzkiego  lub ponizajacego traktowania albo karania

Art. 3 Konwencji
„Nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu”.

1.	Stan faktyczny sprawy.
W dniu 19 kwietnia 2005 Sąd Rejonowy w Będzinie wydał postanowienie o tymczasowym aresztowaniu skarżącego, podejrzanego o popełnianie kradzieży i pobicia. Następnie stosowanie tymczasowego aresztowania zostało kilkakrotnie przedłużone. Tuż po aresztowaniu skarżący został przetransportowany do nieustalonego zakładu penitencjarnego, prawdopodobnie Aresztu Śledczego w Sosnowcu, skąd w dniu 20 kwietnia 2005 r. został przewieziony do Państwowego Szpitala Psychiatrycznego  w Czeladzi z uwagi na intensywne halucynacje słuchowe natury psychotycznej. W dniu 22 kwietnia 2005 r. skarżący został przetransportowany do Aresztu Śledczego w Zabrzu i jeszcze tego samego dnia umieszczono go na obserwacji w Szpitalu Psychiatrycznym w Rybniku., gdzie pozostawał do17 lub 18 lipca 2005 r. Następnie skarżący został z powrotem przetransportowany do aresztu śledczego. Podczas pobytu w areszcie skarżący zażywał leki psychotropowe oraz kilkakrotnie został poddany badaniom psychiatrycznym. Ponadto, pozostawał pod stałą opieką więziennego lekarza pierwszego kontaktu oraz psychologa. W dniu 15 stycznia 2006 r. jeszcze raz został poddany badaniom w Szpitalu Psychiatrycznym w Czeladzi z powodu halucynacji słuchowych i myśli samobójczych. Nazajutrz stan skarżącego ustabilizował się. Powrócił do Aresztu Śledczego w Sosnowcu po tym jak zostały mu przepisane leki. Jednocześnie wskazano, że skarżący wymaga stałej opieki psychiatrycznej. W dniu 23 stycznia 2006 r. skarżący próbował powiesić się na terenie Aresztu Śledczego w Sosnowcu. Uniknął śmierci dzięki pomocy współwięźniów. Niezwłocznie został zbadany przez lekarza więziennego, który nie stwierdził u niego jakichkolwiek urazów. Następnego dnia skarżącego przetransportowano go do Szpitala Psychiatrycznego w Opolu, gdzie u skarżącego rozpoznano schizofrenię i zalecono stałą opiekę psychiatry. Niemniej, skarżący nie został przyjęty do szpitala z uwagi na brak wolnych miejsc. W związku z powyższym z powrotem przewieziono go do Aresztu Śledczego w Sosnowcu, gdzie był poddany regularnemu leczeniu farmakologicznemu, z uwzględnieniem leków psychotropowych. 
W maju 2006 r. skarżący został przetransportowany do Zakładu Karnego w Herbach Starych. W momencie przyjęcia do zakładu karnego skarżący został zbadany przez neurologa. Badanie nie potwierdziło, aby skarżący cierpiał na opisywane przez siebie zaburzenia, takie jak epilepsja, halucynacje i niepokój; jednakże, lekarz zalecił leczenie farmakologiczne i zarządził konsultację oraz obserwację psychiatryczną. Między lipcem 2006 r. i sierpniem 2007 r. skarżący był badany trzydziestopięciokrotnie przez lekarzy różnych specjalności, włącznie z psychiatrą i neurochirurgiem. 
W dniu zwolnienia skarżący oświadczył, że czuje się dobrze i w ostatnim czasie nie doświadczał jakichkolwiek halucynacji. We września 2007 r. skarżący ponownie został umieszczony w Zakładzie Karnym w Herbach Starych. 
Areszty Śledcze w Zabrzu i w Sosnowcu dotknięte był problemem przeludnienia w związku z czym dyrektorzy zadecydowali o umieszczeniu osadzonych w warunkach, w których powierzchnia celi na jedna osobę wynosiła mniej niż trzy metry kwadratowe, stanowiące ustawowe minimum. 								Skarżący nie złożył jakichkolwiek oficjalnych skarg przeciwko władzom zakładów penitencjarnych na podstawie przepisów Kodeksu karnego wykonawczego. Jednakże, złożył skargi do różnorakich organów, takich jak Rzecznik Praw Obywatelskich, na niedostateczny standard jego opieki medycznej oraz na warunki panujące w areszcie. Ponadto kilkakrotnie wnosił o zwolnienie z aresztu powołując się na zły stan zdrowia.

2.	Zarzuty skarżącego
Skarżący zarzucił, że opieka medyczna, jaką otrzymał w systemie penitencjarnym była nieodpowiednia i nie uwzględniały jego epilepsji, schizofrenii i innych zaburzeń psychicznych., a jego stan zdrowia w trakcie pobytu w jednostkach penitencjarnych pogorszył się. Ponadto zarzucił, że warunki jego aresztu były bardzo złe, w szczególności nie spełniały standardu przewidzianego dla osób w jego stanie zdrowia. Twierdził, że powinien był zostać umieszczony w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym zamiast w areszcie śledczym.
Rząd odpierał zarzuty skarżącego podnosząc, że skarga jest niedopuszczalna z powodu nie wyczerpania przez skarżącego krajowych środków pranych, w szczególności nie wniósł powództwa o ochronę dóbr osobistych na podstawie art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 Kodeks cywilny zgodnie z którym zdrowie pozostaje pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. W myśl zaś art. 24 KC ten, czyje dobro zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. Ponadto Rząd wskazał na art. 445, 448 i 417 KC oraz orzecznictwo sądów cywilnych:
- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r. uchylający orzeczenie sądu drugiej instancji oddalające powództwo o zadośćuczynienie z art. 24 KC w zw. z art. 448 KC złożone przez osadzonego p-ko skarbowi Państwa z powodu przeludnienia i złych warunków bytowych i sanitarnych w zakładzie penitencjarnym ( sprawa z powództwa AD, który został umieszczony w areszcie wkrótce po tym ja doznał skomplikowanego złamania nogi i ramienia. Powód utrzymywał, ze nie otrzymał odpowiedniej opieki medycznej w areszcie oraz że przebywał w przeludnionych celach, w złych warunkach sanitarnych.)
-wyrok Sadu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 6 grudnia 2007 r., w którym Sąd Apelacyjny orzekł, zgodnie ze wskazówkami SN, w oparciu o art.. 24 KC w zw. z art. 448 KC, że przeludnienie w połączeniu ze złymi warunkami bytowymi i sanitarnymi na terenie aresztu może zostać uznane za poniżające traktowanie i jako takie narusza dobra osobiste osadzonego. (Sąd uznał, że odnośnie przeludnienia, nie można przypisać winy władzom konkretnego zakładu penitencjarnego, ponieważ władze zakładu nie były uprawnione do odmowy przyjęcia nowych osadzonych, nawet w sytuacji, gdy przekroczona została średnia pojemność obiektu. Biorąc pod uwagę, że właściwe władze nie działały z zamiarem poniżenia powoda ani w złej wierze, sad odwoławczy orzekł, że przyznanie zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych z powodu przeludnienia i złych  warunków aresztu stałoby  w sprzeczności z ogólnym poczuciem sprawiedliwości i powództwo oddalił.  

3.	Rozstrzygnięcie ETPCz wraz ze streszczeniem argumentacji.
Trybunał podkreśla, że zgodnie z jego linią orzeczniczą, złe traktowanie musi osiągać pewien stopień dotkliwości, aby wyczerpać znamiona z artykułu 3. Osiągnięcie owego minimalnego poziomu jest, zgodnie z naturą rzeczy, kwestią względną; zależy od wszelkich okoliczności sprawy, takich jak okres traktowania, jego skutki fizyczne i umysłowe, a w niektórych wypadkach także płeć, wiek oraz stan zdrowia ofiary naruszeń (zob. Kudła p. Polsce [WI], nr 30210/96, § 91, 2000-XI ETPCz, oraz Peers p. Grecji, nr 28524/95, § 67, 2001-III ETPCz). Choć powód danego sposobu traktowania jest czynnikiem branym pod uwagę, w szczególności jeżeli miało ono na celu upokorzenie lub poniżenie ofiary, brak takiego powodu niekoniecznie prowadzi do uznania, że nie miało miejsce naruszenie artykułu 3 (zob. Peers, ibid., § 74).
 	Trybunał przypomniał, że artykuł 3 Konwencji nie może być interpretowany jako ustanawiający ogólny obowiązek zwolnienia osoby z aresztu z powodów zdrowotnych lub przeniesienia jej do zwykłego szpitala, nawet jeżeli cierpi ona na chorobę, która jest szczególnie uciążliwa w leczeniu (zob. Mouisel p. Francji, nr 67263/01, § 40, ETPCz 2002 IX). Jednakże, przedmiotowy przepis wymaga od Państwa zapewnienia więźniom pozbawienia wolności w warunkach poszanowania ludzkiej godności, w sposób, który nie sprawia im jednocześnie bólu lub niedogodności związanych z przekroczeniem nieuniknionego poziomu cierpienia właściwego dla pozbawienia wolności oraz stosowenego zabezpieczenia zdrowia przez, między innymi, dostarczenie im wymaganej opieki medycznej (zob., Kudła, ibid., § 94, i Mouisel, ibid., § Trybunał przy wielu okazjach wskazywał, że areszt osoby chorej możne stanowić przedmiot badania z punktu widzenia artykułu 3 Konwencji (zob. Mouisel, ibid., § 37) oraz, że brak odpowiedniej opieki lekarskiej może być równoznaczny z traktowaniem wbrew tej regulacji (zob. lhan p. Turcji [WI], nr 22277/93, § 87, 2000-VII ETPCz; Naumenko p. Ukrainie, nr 42023/98, § 112, z 10 lutego 2004 r.; oraz Farbtuhs p. Łotwie, nr 4672/02, § 51, z 2 grudnia 2004 r.). W szczególności, ocena tego, czy poszczególne warunki aresztu były sprzeczne ze standardem z artykułu 3 Konwencji musi, w przypadku osób psychicznie chorych, uwzględniać ich bezbronność i niezdolność, w pewnych wypadkach,  do poskarżenia się w zrozumiały czy też w jakikolwiek sposób na to, że zostali dotknięci przez dany sposób traktowania (zob. na przykład, Herczegfalvy p. Austrii, wyrok z 24 września 1992 r., Seria A nr 244, s. 25-26, § 82, oraz Aerts p. Belgii, wyrok z 30 lipca 1998 r., Sprawozdanie 1998-V, s. 1966, § 66).
 Trybunał zauważył, że istnieją trzy konkretne elementy, które należy wziąć pod uwagę ustalając, czy stan zdrowia skarżącego pozwalał się pogodzić z jego pobytem w areszcie: (a) status medyczny więźnia, (b) adekwatność pomocy medycznej i opieki przewidzianej w areszcie, oraz (c) celowość utrzymywania aresztu w świetle stanu zdrowotnego skarżącego (zob. Mouisel, ibid., §§ 40-42; Melnik p. Ukrainie, nr 72286/01, § 94, z 28 marca 2006 r.; i Rivière p. Francji nr 33834/03, § 63,  z 11 lipca 2006 r.).
 Zastosowanie powyższych reguł w przedmiotowej sprawie
Trybunał stwierdził, że stan zdrowia skarżącego, mianowicie jego chroniczne i poważne zaburzenia umysłowe, wliczając w to schizofrenię, jest niekwestionowany. Skarżący cierpi na halucynacje, miewa myśli samobójcze, a w styczniu 2006 r. spróbował się powiesić (zob. powyżej akapity 6, 9, 13, 14, 16, 19 i 23).
Sprawa  zatem dotyczyła kwestii, czy stan zdrowia skarżącego był do pogodzenia z jego pozbawieniem wolności w obiekcie zaprojektowanym z myślą o zdrowych osadzonych, w którym był leczony lub ustawicznie monitorowany przez wyspecjalizowany personel medyczny. Trybunał musi również odpowiedzieć na pytanie, czy powyższa sytuacja osiągnęła minimalny poziom dotkliwości zgodnie z artykułem 3 z Konwencji.
Trybunał zauważył, że skarżący podczas jego niemal trzyipółrocznego aresztu w przeważającej mierze był umieszczany ze zdrowymi współwięźniami w zwykłych zakładach penitencjarnych.
 Odnośnie opieki medycznej skarżącego Trybunał stwierdził, że między kwietniem a lipcem 2005 r. oraz między kwietniem a czerwcem 2007 r., był on hospitalizowany w szpitalu psychiatrycznym. Trzykrotnie otrzymał pomoc doraźną w szpitalu psychiatrycznym. Dowody medyczne przedstawione przez strony wskazują, że skarżący był poddawany regularnemu leczeniu farmakologicznemu, uwzględniającemu środki psychotropowe. Miał on dostęp do więziennego personelu medycznego oraz, podczas umówionych wizyt, do lekarzy specjalistów, w tym psychiatrów.
 Z drugiej strony, Trybunał zauważył, że oprócz dwóch okresów w 2005 r. i 2007 r., kiedy skarżący był hospitalizowany w więziennym szpitalu psychiatrycznym, dzielił on celę z więźniami, którzy cieszyli się dobrym zdrowiem i, za wyjątkiem nagłych wypadków, otrzymywał taką samą opiekę jak oni, pomimo jego szczególnego stanu. Jak wynika z dokumentacji, prawie wszyscy lekarze, którzy badali skarżącego na różnych etapach jego aresztu sugerowali, że powinien pozostać pod stałą opieką lekarza psychiatry. Zatem dla Trybunału jasne jest, że skarżący wymagał stałej i specjalistycznej opieki medycznej, w braku której narażony był na znaczne ryzyko pogorszenia stanu zdrowia. Pomimo tego, choć miał mniej więcej regularny dostęp do więziennego personelu medycznego, nie pozostawał pod stałą opieką psychiatry, a jego dostęp do psychiatry był ograniczony do nagłych wypadków lub umówionych wizyt.
Trybunał z niepokojem zauważył, że po tym jak skarżący usiłował popełnić samobójstwo w Areszcie Śledczym w Sosnowcu 23 stycznia 2006 r. został zbadany jedynie przez lekarza więziennego. Dopiero następnego dnia został zbadany przez psychiatrę, aczkolwiek tylko w charakterze pacjenta leczonego ambulatoryjnie. Tego samego dnia został przetransportowany z powrotem do aresztu śledczego, ponieważ dwa szpitale psychiatryczne odmówiły jego przyjęcia z powodu braku miejsc.
Mając na uwadze powyższe Trybunał stwierdził, że podczas gdy utrzymywanie tymczasowego aresztowania w stosunku do skarżącego samo w sobie, nie stało w sprzeczności ze stanem jego zdrowia, to umieszczanie go w zakładach nie nadających się do przetrzymywania osób psychicznie chorych, rodzi poważny problem w świetle Konwencji. 
Ponadto Trybunał wyraził zaniepokojenie o warunki bytowe i sanitarne w areszcie skarżącego. W tym przedmiocie twierdzenia stron były sprzeczne (skarżący – strona rządowa); jednakże, bezdyskusyjne było, że wszystkie spośród wskazanych zakładów penitencjarnych były dotknięte problemem przeludnienia. Rząd nie zaprzeczył twierdzeniom skarżącego, jakoby w Areszcie Śledczym w Zabrzu dzielił celę o powierzchni 6,7 metrów kwadratowych z dwoma innymi więźniami, że w Areszcie Śledczym w Sosnowcu początkowo został umieszczony w celi liczącej 16 metry kwadratowe razem z czterema do pięciu innych osób, i w końcu, że w Zakładzie Karnym w Herbach Starych  jego cela nr 32 zmierzyła 18 metrów kwadratowych i była zajmowana przez dziewięciu lub dziesięciu aresztantów. Trybunał zauważył również, że w zakładach penitencjarnych, w których przebywał skarżący, miał on prawo jedynie do jednej godziny ruchu na świeżym powietrzu dziennie i w rzeczywistości miał  bardzo ograniczony dostęp do biblioteki i świetlicy.  W świetle sprzecznych oświadczeń, Trybunał nie został przekonany, że warunki higieniczne i sanitarne w zakładach penitencjarnych spełniały minimalne wymagane standardy.
Trybunał stwierdził, że takie warunki nie mogłyby być uważane za odpowiednie dla jakiejkolwiek osoby pozbawionej wolności, tym bardziej dla kogoś takiego jak skarżący, z udokumentowanymi zaburzeniami umysłowymi i wymagającego specjalistycznego leczenia. W związku z tym Trybunał pragnie odwołać się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który uznał, że przeludnienie samo w sobie może zostać uznane za nieludzkie i poniżające traktowanie, a w powiązaniu z dodatkowymi okolicznościami obciążającymi, za tortury (zob. wyrok TK z dnia 26 maja 2008 r., sygn. akt SK 25/07)
Wg oceny Trybunału osoby aresztowane, które cierpią na zaburzenia umysłowe, o wiele łatwiej poddają się poczuciu niższości i bezsilności. Dlatego też należy zachować wzmożoną czujność w analizowaniu, czy spełniono wymogi Konwencji. Rolą organów jest zadecydować, na podstawie uznanych zasad wiedzy medycznej, o metodach leczenia, które należy zastosować aby chronić zdrowie fizyczne i psychiczne pacjentów, którzy nie potrafią decydować za siebie oraz za osoby, za które sami są odpowiedzialni, jednakże tacy pacjenci pozostają pod ochroną artykułu 3 Konwencji.
Trybunał przyjął, że sama natura stanu psychicznego skarżącego uczyniła go bardziej wrażliwym od przeciętnej osoby przebywającej w areszcie oraz, że jego pozbawienie wolności w warunkach opisanych wyżej, za wyjątkiem dwóch krótkich okresów w 2005 r. i 2007 r., kiedy skarżący był hospitalizowany w szpitalu więziennym, mogło pogłębić do pewnego stopnia jego poczucie cierpienia, bólu i strachu. W związku z tym, Trybunał uznał, że niezapewnienie przez organy procesowe w przeważającym okresie pozbawienia wolności skarżącego umieszczenia go w odpowiednim szpitalu psychiatrycznym albo areszcie ze specjalistycznym odziałem psychiatrycznym, naraziło zdrowie skarzącego na niepotrzebne ryzyko i musiało wywołać u niego stres i niepokój.
Ponadto, Trybunał stwierdził, że fakt, iż zasadniczo skarżący otrzymywał taką samą opiekę jak inni osadzeni, pomimo jego szczególnego stanu zdrowotnego, unaocznia brak zaangażowania organów w poprawianie warunków aresztu zgodnie z rekomendacjami Rady Europy. W szczególności, Trybunał przypomniał, że zgodnie z Zaleceniem Komitetu Ministrów Rady Europy nr R (98) 7 dotyczącym aspektów etycznych i organizacyjnych opieki zdrowotnej w więzieniach oraz Zaleceniem Komitetu Ministrów w sprawie Europejskich Reguł Więziennych stanowią, że więźniowie cierpiący na poważne zakłócenia umysłowe powinni być osadzeni i poddani opiece w szpitalu, który jest należycie wyposażony i posiada właściwie wykwalifikowany personel. W niedawnym wyroku Trybunał zwrócił uwagę organów na znaczenie tej rekomendacji, pomimo jej niewiążącej natury dla państw członkowskich (zob. Dybeku p. Albanii, nr 41153/06, § 48, z 18 grudnia 
2007 r; Rivière, op. cit., § 72; oraz Naumenko, op. cit., § 94).
Oceniając całościowo stan faktyczny przedmiotowej sprawy, w szczególności zważywszy na kumulatywny efekt niedostatecznej opieki medycznej i nieodpowiednich warunków, w których skarżący przebywał przez cały okres tymczasowego aresztowania, a który najwyraźniej wpływał ujemnie na jego zdrowie i dobre samopoczucie (zob. Kalashnikov p. Rosji, nr 47095/99, § 98, ECHR 2002 VI), Trybunał uznał, że natura, czas i dotkliwość złego traktowania, któremu skarżący był poddany wystarczą aby zakwalifikować je jako nieludzkie i poniżające (zob. Egmez p. Cyprowi, nr 30873/96, § 77, 2000-XII ETPCz; Labzov p. Rosji, nr 62208/00, § 45, z 16 czerwca 2005 r.; oraz Mayzit p. Rosji, nr 63378/00, § 42, z 20 stycznia 2005 r.) i w rezultacie orzekł, iż doszło do naruszenia artykułu 3 Konwencji. 

Zob. Kauczor przeciwko Polsce, 
wyrok Czwartej Sekcji ETPCz z  3 lutego 2009 r.
 skarga nr 45219/06
dot. przewlekłości tymczasowego aresztowania i postępowania sądowego 
Zarzut  naruszenia art. 5 § 3 oraz 6 § 1 Konwencji 
Nie przyznanie się do winy  nie może być, w żadnym wypadku, postrzegane, jako uzasadniona przesłanka pozbawienia skarżącego wolności osobistej

Artykułu 6 § 1 „ Przy rozstrzyganiu o prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym…, każdy jest uprawniony do rozpatrzenia jego sprawy przez sąd w rozsądnym terminie…”

1.Stan faktyczny sprawy

W dniu 9 lutego 2000 r. skarżący został umieszczony w areszcie. Dnia 10 lutego 2000 r. Sąd Rejonowy w Katowicach zatrzymał go w areszcie pod zarzutem zabójstwa. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Sąd Okręgowy w Katowicach w dniu 1 marca 2000 roku. 
 Areszt tymczasowy wobec skarżącego był  wielokrotnie przedłużany i  chwili wydawania wyroku  przez ETPCz wynosił siedem lat, dziesięć miesięcy oraz 3 dni. 
W ciągu dwóch pierwszych lat od sporządzenia aktu oskarżenia, rozprawy przed sądem były zwoływane nie częściej niż raz na dwa lub trzy miesiące, a wiele z nich było odraczanych. Dodatkowo, w dniu 21 maja 2003 roku przewód sądowy musiał być otwarty od początku z powodu przejścia na emeryturę sędziego sprawozdawcy. W następnych miesiącach dochodziło do okresów bezczynności. Mimo, że rozprawy były zwoływane z większą częstotliwością od roku 2005 roku. W dniu 11 grudnia 2007 roku, został zwolniony w czasie trwania postępowania karnego przed sądem pierwszej instancji. W chwili wydania wyroku przez ETPCz postępowanie toczyło się wciąż  w pierwszej instancji. (skarżący został uniewinniony).
Na początkowym etapie, sądy krajowe uzasadniały zastosowanie wobec skarżącego aresztu tymczasowego istnieniem silnych dowodów przeciwko niemu oraz prawdopodobieństwem, że zostanie nałożona surowa kara, jak również koniecznością zapewnienia prawidłowego toku postępowania. Ten ostatni argument wywodził się z faktu, iż istniało podejrzenie, że skarżący miał wspólników w trakcie popełnienia przestępstwa, o które został posądzony, a osoby podejrzewane o współsprawstwo były ścigane przez policję. W tym okresie przesłuchano licznych świadków oraz przeprowadzono okazanie. 
Na późniejszym etapie stosowania tymczasowego aresztu w celu uzasadnienia faktu przedłużania stosowania tego środka, władze powoływały się na skomplikowany charakter sprawy. Podkreślano również, że wiele z wyznaczanych przez sąd rozpraw nie odbyło się często z przyczyn o obiektywnym charakterze jak np. choroba sędziego, żądanie skarżącego o wyłączenie sędziego jak również problemy z otrzymaniem opinii balistycznej wykonanej przez biegłych sądowych zgodnie z życzeniem skarżącego, z którym zwrócił się już na zaawansowanym etapie postępowania. 
W dniu 11 grudnia 2007 r. Sąd Okręgowy w Katowicach zdecydował o zdjęciu środka zapobiegawczego i zwolnił skarżącego z aresztu. W późniejszym, niesprecyzowanym terminie decyzja sądu została podtrzymana przez Sąd Apelacyjny w Katowicach. 

2. Zarzuty skarżącego

Skarżący zarzucił, iż czas jego tymczasowego aresztowania przekroczył „rozsądny czas” w rozumieniu Artykułu 5 § 3 Konwencji. Dodatkowo skarżył się na podstawie artykułu 6 § 1 Konwencji na nadmierną długość postępowania karnego prowadzonego w jego sprawie. 

3.	Rozstrzygnięcie ETPCz wraz ze streszczeniem argumentacji.
Trybunał wskazał, iż zgodnie z jego utrwalona linią orzeczniczą Trybunału (zobacz między innymi: Kudła p Polsce [WI], nr 30210/96, § 110 i następne, ETPCz 2000- XI, i McKay p. Wielkiej Brytanii [WI], nr 543/03 §§ 41-44, ETPcz 2006-…, wraz z dalszymi odniesieniami) istnienie uzasadnionego podejrzenia popełnienia przez skarżącego czynu przestępnego o poważnym charakterze mogło na początkowym etapie postępowania uzasadniać jego zatrzymanie w areszcie. Dodatkowo, konieczność uzyskania obszernego materiału dowodowego, w szczególności pochodzącego z przesłuchania świadków stanowiły początkowo ważne uzasadnienie dla osadzenia w areszcie tymczasowym.
Trybunał zauważył jednak, że  wraz z upływem czasu te podstawy stawały się coraz mniej odpowiednie. 
	Prawdopodobieństwo nałożenia wysokiej kary stwarzało domniemanie, że skarżący będzie utrudniał prawidłowy bieg postępowania. Jednakże, Trybunał przypomniał, że podczas gdy groźba surowej kary jest odpowiednim elementem w ocenie ryzyka ucieczki lub powrotu do przestępstwa, tak powaga zarzutów nie może sama z siebie uzasadniać długich okresów stosowania aresztu tymczasowego (zobacz Michta p. Polsce, nr 13425/02, §§ 49, z dnia 4 maja 2006).
	 Ponadto, Trybunał zauważył, że ryzyko, że skarżący dopuściłby się fałszowania dowodów nie było wystarczająco uzasadnione przez władze, które decydowały o przedłużaniu pobytu w areszcie. Trybunał odnotował, że sądy krajowe wyciągały niekorzystne wnioski z faktu, że skarżący nie przyznawał się do winy, co zdaniem Trybunału mogło wskazywać na brak poszanowania dla zasady domniemania niewinności, a nie przyznanie się do winy  nie może być, w żadnym wypadku, postrzegane, jako uzasadniona przesłanka pozbawienia skarżącego wolności osobistej (zobacz Garycki p. Polsce, nr 14348/02, § 48, z dnia 6 lutego 2007 oraz Górski p. Polsce, nr 28904/02, § 58, z dnia 4 października 2005). 
Mając na uwadze powyższe, Trybunał stwierdził, że podstawy zastosowania aresztu podawane przez władze krajowe nie mogły uzasadniać całego okresu stosowania tego środka wobec skarżącego. 
     		Odnośnie zarzutu naruszenia art. 6 § 1 Konwencji, Trybunał zauważył, że  w chwili orzekania czas postępowania sądowego trwał powyżej dziewięciu lat i sześciu miesięcy na jednym poziomie orzekania. Trybunał przypomniał, że zasadność długości postępowania musi być oceniana w świetle okoliczności danej sprawy oraz przy uwzględnieniu następujących kryteriów: stopnia skomplikowania sprawy, zachowanie skarżącego czy odpowiednich władz krajowych jak również tego co było interesem skarżącego w sporze (zobacz, między innymi, Fryndlender p. Francji, [WI], nr 30979/96, § 43, ETPCz 2000-VII). Trybunał często stwierdzał naruszenia Artykułu 6 § 1 Konwencji w sprawach których przedmiotem były podobne do niniejszej sprawy kwestie (zobacz. Fryndlender p. Francji, cytowany wyżej). Co więcej, Trybunał zauważył, iż oddalając skargę skarżącego na naruszenie jego prawa do rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie, Sąd Apelacyjny w Katowicach nie zdołał zastosować standardów wynikających z zasad zakorzenionych w orzecznictwie Trybunału (zobacz  Majewski p. Polsce, nr 52690/99, § 36, z dnia 11 październik 2005). 	
		Trybunał przywołując art. 46 Konwencji przypomniał Polsce o prawnym obowiązku podejmowania dalszych działań w celu zmniejszenia skali naruszeń spowodowanych czasem trwania tymczasowego aresztowania. 							Trybunał orzekł, iż w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia art. 5 § 3 i oraz art. 6 § 1.Konwencji i zasądził na rzecz skarżącego kwotę 10,000 euro (dziesięciu tysięcy euro), z tytułu poniesionej szkody niematerialnej.

 

Mojsiejew przeciwko Polsce, 
wyrok Czwartej Sekcji ETPCz z dnia 24 marca 2009 r.
 skarga nr 11818/02
Zarzut pogwałcenia prawa do życia 
śmierć osoby w stanie nietrzeżwości w trakcie pobytu w izbie wytrzeżwień na skutek niezapewnienia jej właściwej opieki oraz nieprzeprowadzenie efektywnego śledztwa w sprawie ustalenia osób odpowiedzialnych stanowi naruszenie art. 2 konwencji

Art. 2 Konwencji
1.	Prawo każdego człowieka do życia jest chronione przez ustawę. Nikt nie może być umyślnie pozbawiony życia, wyjąwszy wypadki wykonania wyroku sądowego, skazującego za przestępstwo, za które ustawa przewiduje taką karę.
2.	2. Pozbawienie życia nie będzie uznane za sprzeczne z tym artykułem, jeżeli nastapi w wyniku bezwzględnie koniecznego użycia siły:
a)	w obronie jakiejkolwiek osoby przed bezprawną przemocą;
b)	w celu wykonania zgodnego z prawem zatrzymania lub uniemożliwienia ucieczki osobie pozbawionej wolności zgodnie z prawem;
c)	w działaniach podjętych zgodnie z prawem w celu stłumienia zamieszek lub powstania.

4.	Stan faktyczny sprawy.
W dniu 28 sierpnia 1999 syn skarżącej zmarł w wieku 25 lat w trakcie pobytu w Izbie Wytrzeźwień w Tychach. W tym samym dniu ciało Huberta Mojsiejewa zostało poddane oględzinom prokuratora rejonowego oraz biegłego sądowego. Prokurator zarządził przeprowadzenie sekcji zwłok przez biegłych z Śląskiej Akademii Medycznej. W karcie zgonu zawarto informację o wybroczynach krwi na szyi wskazano, że możliwą przyczyną zgonu było uduszenie na skutek ucisku na szyję. W dniu 30 sierpnia Prokurator Rejonowy wydał postanowienie o wszczęciu śledztwa w celu ustalenia, czy doszło do nieumyślnego spowodowania śmierci Huberta Moisiejewa. W dniu 30 grudnia 1999 r. śledztwo zostało umorzone z uwagi na brak wystarczających dowodów, by stwierdzić, że zgon ała spowodowana przez działanie osób trzecich.
W dniu 18 stycznia 2000 r. skarżąca wniosła zażalenie na postanowienie o umorzeniu śledztwa i wniosła o rekonstrukcje wydarzeń w obecności biegłego medycyny sądowej. Zażalenie zostało uwzględnione. W dniu 14 marca 2000 r. w/g ekspertyzy zgon był wynikiem uduszenia, które mogło być spowodowane niewłaściwym unieruchomieniem przy użyciu pasów. Biegły nie był w stanie wyjaśnić przyczyn wybroczyn na szyi. Śledztwo  zostało wznowione. W maju i lipcu 2000 r. pracownicy Izby Wytrzeźwień, pod opieką których był Hubert Moisiejew, zostali oskarżeni o nieumyślne spowodowanie śmierci. 
We wrześniu 2000 r. prokurator zarządził przygotowanie kolejnej ekspertyzy. Ekspertyza ta nie wskazywała jednoznacznie na przyczyny zgonu i nie wykluczał, że śmierć mogła być wynikiem ucisku na klatkę piersiowa przez pasy lub ucisku na szyję.  W dodatkowej ekspertyzie sporządzonej w listopadzie 2000 r. biegły wskazał, ze pasy powinny były zostać zdjęte po godzinie od chwili, kiedy Hubert Moisiejew przestał być agresywny.
W grudniu 2000 r. prokurator rejonowy oskarżył jednego z pracowników o nieumyślne spowodowani śmierci Huberta Moisiejewa na skutek niewłaściwego unieruchomienia i zastosowanie ucisku na szyję, a pozostałych trzech o nieumyślne spowodowanie śmierci na skutek nie wywiązania się z obowiązku sprawowania opieki i kontroli stanu zdrowia Huberta Moisiejewa.
 	Rozprawa wyznaczona na dzień 24 lipca 2001 r. została odroczona ze względu na nieprawidłowe wezwanie stron. Następnie trzy krotnie wyznaczano sędziego sprawozdawcę.. W rezultacie pierwsza rozprawa odbyła się w dniu 17 kwietnia 2003 r. Dwie kolejne rozprawy wyznaczone na dzień 9 czerwca 2003 r. i 24 lutego 2004 r. zostały odroczone. W maju 2004 r. przeprowadzono jedną rozprawę. Kolejne były odraczane z przyczyn proceduralnych.. W grudniu 2004 r. sąd przesłuchał świadków. W 2005 r. przeprowadzono dziewięć rozpraw. W 2006 r. odbyły się dwie rozprawy. Sąd zażądał nowej ekspertyzy biegłych z Wrocławskiej Akademii Medycznej. Biegli wskazali, że przyczyna wybroczyn na szyi mogło być założenie chwytu (tzw. krawata) stosowanego w Izbach Wytrzeźwień w celu unieruchomienia agresywnych osób, a uduszenie wynikiem zadławienia. Biegli poddali w wątpliwość wcześniejsze opinie, że przyczyną uduszenia mógł być ucisk pasów na klatkę piersiową.
	W styczniu 2007 r. Sąd Rejonowy w Tychach wydał wyrok zmieniając klasyfikację czynu i skazał oskarżonych na dwa lata [pozbawienia wolności z zawieszeniu na trzy lata, na podstawie art. 160 ust 2 KK:
Art. 160. § 1. Kto naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu,podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Jeżeli na sprawcy ciąży obowiązek opieki nad osobą narażoną na niebezpieczeństwo, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Od wyroku strony wniosły odwołanie. Sąd Okręgowy w Katowicach uchylił wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji wskazu7jąc, że wnioski sądu pierwszej instancji co do przyczyn śmierci Huberta Moisiejewa były przedwczesne i przychylił się do twierdzeń oskarżonego, że określenie dokładnej godziny zgonu Huberta Musiejewa jest konieczne z uwagi na fakt, ze oskarżony był zobowiązany do opieki w innym czasie.Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania do Sądu Rejonowego w Tychach. W maju 2008 r. sprawa była wciąż zawisła.

5.	Zarzuty skarżącej
Skarżąca podniosła zarzut, iż jej syn został pozbawiony życia w Izbie Wytrzeźwień, a śledztwo i postępowanie sądowe w sprawie śmierci syna było prowadzone w sposób nieefektywny.

6.	Rozstrzygnięcie ETPCz wraz ze streszczeniem argumentacji.
Trybunał przypomniał, że art. 2 Konwencji gwarantujący prawo do życia stanowi jej fundament, a Państwo powinno chronić jednostki w sposób efektywny.
Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Trybunału Państwo ma obowiązek nie tylko powstrzymania się od zamierzonego i bezprawnego pozbawiania życia, ale również powinno podejmować kroki w celu ochrony życia osób podlegających jego jurysdykcji. (zob. L.C.B przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, wyrok z dnia 9 czerwca 1998 r., Raport 1998-III, str. 1403, § 36, Osman przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, wyrok z dnia 28 października 1998 r. § 115, Paul and Audrey Edwards, 46477/99, § 71, ECHR 2002-II). 
Dalej Trybunał przypomniał, że zgodnie z jego wcześniejszą linią orzeczniczą, jeśli osoba pozbawiona wolności w chwili zatrzymania jest zdrowa, a w trakcie zatrzymania doszło do pogorszenia stanu zdrowia, to władze krajowe mają obowiązek wyjaśnić przyczyny takiego stanu rzeczy. W przypadku śmierci osoby pozbawionej wolności na władzach ciąży szczególny obowiązek wyjaśnienia okoliczności zgonu (zob. Keenan przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, skarga nr 27229/95, § 91, ECHR 2001 –III).
Trybunał orzekł również, że władze krajowe nie przeprowadziły śledztwa w sprawie śmierci skarżącego w sposób efektywny. Na niekompletny i nieadekwatny sposób prowadzenia śledztwa wskazuje fakt, że nie ustalono przebiegu wydarzeń, które miały miejsce w dniu śmierci skarżącego, co również stanowi naruszenie art. 2 Konwencji.
Trybunał przypomniał zasadę, iż władze mają szczególny obowiązek przeprowadzenia efektywnego śledztwa w sprawach zgonów osób zatrzymanych lub w wyniku użycia siły (zob. Nikolowa and Velichkova v. Bulgaria, skarga nr 7888/03§57, 20 grudnia 2007 r.).
	Obowiązek przeprowadzenia efektywnego śledztwa wynikający z art. 2 Konwencji ma zapewniać zaufanie społeczne do państwa prawa i zapobiegać wszelkim przejawom działania w zmowie, czy tolerancji dla aktów bezprawnych, ma również zapewnić efektywną implementację  prawa krajowego chroniącego prawo do życia i zakazującego nieludzkiego lub upokarzającego traktowania, a w sprawach, w których zakazanych zachowań dopuścili się funkcjonariusze państwa – Państwo ma obowiązek pociągnięcia ich do odpowiedzialności (zob. McKerr v. Zjednoczone Królestwo, skarga nr 28883/95, §§ 111 do 114ECHR 2001-III.
Z art. 2 Konwencji wynika również obowiązek przeprowadzenia postępowania sadowego w taki sposób, aby w żadnych okolicznościach nie dopuścić do bezkarności przestępstw przeciwko życiu (zob. Oneryildiz v. Turkey, skarga nr 48939/99, § 65ECHR 2004-XII).
	Trybunał biorąc pod uwagę  czas, jaki upłynął od śmierci syna skarżącej oraz okoliczność nie przedstawienia przez Rząd wyczerpujących  wyjaśnień co do śmierci syna skarżącej orzekł, iż doszło do naruszenia art. 2 Konwencji i zasądził  na rzecz skarzącej 20, 000 EUR tytułem zadośćuczynienia.