PRZEGLĄD
ORZECZEŃ EUROPEJSKIEGO TRYBUNAŁU PRAW CZŁOWIEKA
W SPRAWACH POLSKICH
październik – grudzień 2009
                                              I. Informacje wstępne 
			          II. Streszczenie wybranego wyroku

I. Informacje wstępne
Październik 2009

W październiku 2009 r. ETPCz ogłosił 14 wyroków w sprawach polskich. W 2 wyrokach Trybunał orzekł naruszenie art. 3 Konwencji (zakaz tortur, nieludzkiego lub poniżającego traktowania) w związku z przeludnieniem w zakładach karnych:
•		Orchowski przeciwko Polsce, skarga nr 17885/04 
•		Sikorski przeciwko Polsce, skarga nr 17599/05

Trybunał orzekł naruszenie art. 5 § 1 Konwencji (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego) w sprawie:
•	Miernicki przeciwko Polsce, skarga nr10847/02

W 3 sprawach Trybunał orzekł, iż Polska dopuściła się naruszenia art. 5 § 3 Konwencji (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego, w szczególności prawo do osądzenia w rozsądnym terminie) na skutek przewlekłego stosowania tymczasowego aresztowania: 
•	Lewicki, skarga nr 28993/05
•	Kowalski Wojciech przeciwko Polsce, skarga nr 33734/06
•	Kasza przeciwko Polsce, skarga nr 45668/06

Ponadto, w sprawie Lewicki, skarga nr 28993/05 Trybunał orzekł, iż doszło również do naruszenia art. 5 § 4 Konwencji (prawo pozbawionego wolności przez zatrzymanie lub aresztowanie do odwołania się do sądu w celu ustalenia legalności pozbawienia wolności) na skutek nieprawidłowości przy rozpatrywaniu zażaleń na postanowienie o przedłużeniu stosowania tymczasowego aresztowania.

W sprawach Kowalski Wojciech przeciwko Polsce, skarga nr 33734/06 oraz Kasza przeciwko Polsce, skarga nr 45668/06, Trybunał orzekł dodatkowo naruszenie art. 6 § 1 Konwencji (prawo do rzetelnego procesu sądowego i rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie) z uwagi na przewlekłość postępowania karnego w w/w sprawach.

Przewlekłość postępowania w sprawie karnej i naruszenie art. 6§ 1 Konwencji Trybunał stwierdził również w sprawie:
•	Andrulewicz przeciwko Polsce, skarga nr 40807/07

Naruszenie art. 6 § 1 Konwencji (w kontekście prawa do rzetelnego procesu sądowego) Trybunał orzekł w sprawie:
•	Nowiński przeciwko Polsce, skarga nr25924/06

Przewlekłość postępowania w sprawach cywilnych i naruszenie art. 6 § 1 Konwencji Trybunał stwierdził w 4 wyrokach:
•	Karasińska przeciwko Polsce, skarga nr 13771/02
•	Puchalska przeciwko Polsce, skarga nr 10392/04
•	Wypukol – Piętka przeciwko Polsce, skarga nr 3441/02
•	Radoszewska – Zakościelna przeciwko Polsce, skarga nr858/08 

Naruszenie art. 8 Konwencji (prawo do poszanowania tajemnicy korespondencji) Trybunał orzekł w 2 sprawach:
•	Bartosiński przeciwko Polsce, skarga nr 13637/03
•	Miernicki przeciwko Polsce, skarga nr10847/02 – (wyżej przytaczana w zw. z naruszeniem art. 5 § 1 Konwencji)

Trybunał orzekł naruszenie art. 10 Konwencji (wolność wyrażania opinii) w sprawie:
•	Kulis i Różycki przeciwko Polsce, skarga nr 27209/03

Listopad 2009

W listopadzie 2009 r. ETPCz ogłosił 7 wyroków w sprawach polskich, z czego 2 wyroki dotyczyły naruszenia art. 5 § 3 Konwencji (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego) na skutek przewlekłego stosowania tymczasowego aresztowania: 
•	Piotr Osuch przeciwko Polsce, skarga nr 30028/06
•	Żurawski przeciwko Polsce, skarga nr 8456/08

Naruszenie prawa do rzetelnego procesu sądowego w związku z naruszeniem prawa do obrony (naruszenie art.6 §  1  w związku z art. 6 § 3d Konwencji) Trybunał orzekł w sprawie:
•	Kachan przeciwko Polsce, skarga nr 11300/03 – streszczenie wyroku w części II					
W 2 wyrokach Trybunał orzekł naruszenie art. 6 § 1 Konwencji (prawo do rzetelnego procesu sądowego i rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie) ze względu na przewlekłość postępowania:
•	Polkowska przeciwko Polsce, skarga nr 20127/08
•	Hermanowicz przeciwko Polsce, skarga nr 44581/08

Naruszenie art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji (ochrona prawa własności) Trybunał orzekł w sprawie: 
•	Sierpiński przeciwko Polsce, skarga nr 38016/07

Trybunał nie dopatrzył się naruszenia art. 3 Konwencji (zakaz tortur, nieludzkiego lub poniżającego tratowania) w sprawie:
•	Staszewska przeciwko Polsce, skarga nr10049/04

Grudzień 2009

W grudniu 2009 r. ETPCz ogłosił 9 wyroków w sprawach polskich, z czego 6 wyroków dotyczyło spraw o naruszenie art. 6 § 1 Konwencji (prawo do rzetelnego procesu sądowego    i rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie):
•	Kucharczyk przeciwko Polsce, skarga nr 3464/06
•	Puczyński przeciwko Polsce, skarga nr 32622/03
•	Potoniec przeciwko Polsce, skarga nr 40219/08 
•	Trzaskalska przeciwko Polsce, skarga nr 34469/05
•	Zapadka przeciwko Polsce, skarga nr 2619/05
•	Wieczorek przeciwko Polsce, skarga nr 18176/05

Trybunał orzekł, iż w 2 sprawach doszło do naruszenia art. 5 § 3 Konwencji (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego) na skutek przewlekłego stosowania tymczasowego aresztowania: 
•	Drużkowski przeciwko Polsce, skarga nr 24676/07 
•	Goliszewski przeciwko Polsce, skarga nr 14148/05

Trybunał orzekł naruszenie art. 1 Protokołu 1 Konwencji (prawo do ochrony własności) w sprawie:
•	Bugajny i inni przeciwko Polsce, skarga nr 22531/05

II. Streszczenie wybranego wyroku:

Zob. Kachan przeciwko Polsce, 
Wyrok Czwartej Sekcji ETPCz z 3 listopada 2009 r. 
 skarga nr 11300/03
dot. zarzutu naruszenia art. 6 § 1 oraz art. 6 § 3d Konwencji 
Nie podjęcie przez władze krajowe aktywnych działań w celu doprowadzenia do bezpośredniego przesłuchania świadków w sytuacji, gdy zeznania świadków stanowią główne dowody, na których sąd opiera wyrok skazujący, stanowi naruszenie art. 6 § 1 i art. 6§ 3 Konwencji.

1.	Stan faktyczny sprawy
	Skarżący, obywatel Ukrainy, został oskarżony o rozbój na osobie W.A. – obywatela Ukrainy działając wspólnie i w porozumieniu z I.K. i innym mężczyzną o nieustalonej tożsamości oraz o rozbój na osobie W.J. – obywatela Polski działając wspólnie i w porozumieniu z innym mężczyzną o nieustalonej tożsamości. 	
	W lipca 1999 r. przeprowadzono konfrontację skarżącego z pokrzywdzonym W.J., który zidentyfikował skwarzącego jako sprawcę rozboju. W październiku 1999 r. do Sądu Okręgowego w Przemyślu wpłynął akt oskarżenia przeciwko skarżącemu oraz I.K.. Podstawą aktu oskarżenia były zeznania złożone przez pokrzywdzonych oraz zeznania świadka rozboju A.M. oraz częściowo wyjaśnienia oskarżonego IK. 
	W toku rozprawy Sąd nie przesłuchał świadków WA., W.J. oraz A.M. w sposób bezpośredni, poprzestając na odczytaniu ich zeznań złożonych w toku postępowania przygotowawczego. Sąd poprzestał na doręczeniu wezwań W.A. oraz A.M (obywateli Ukrainy) na wskazany przez nich adres dla doręczeń w kraju. Wezwania kierowane do pokrzywdzonego W.J. Sąd pozostawił w aktach sprawy, jako że W.J. adresu do doręczeń nie wskazał). 
	
	Wyrokiem Sądu Okręgowego w Przemyślu z dnia 14 lutego 2000 r. skarżący został uznany za winnego popełnienia zarzucanych mu czynów i skazany na karę 5 lat pozbawienia wolności. 
	Równocześnie Sąd działając zgodnie z zasadą in dubio pro reo uniewinnił I.K. z powodu sprzeczności w zeznaniach W.A. i A.M oraz braku możliwości przesłuchania tych świadków bezpośrednio na rozprawie.
	Skarżący wniósł apelację, w której podnosił, że Sąd wydał wyrok opierając się na zeznaniach świadków złożonych w trakcie postępowania przygotowawczego.
	W czerwcu 2000 r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania. Sędziowie uznali, że skarżący został skazany jedynie w oparciu o zeznania złożone przez W.A, A.M. oraz W.J. w trakcie postępowania przygotowawczego. Wskazali, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego Sąd winien dokładać wszelkich starań, by świadek przed nim stanął i nie może korzystać z instytucji przewidzianej w art. 391 § 1 K.p.k. bez wyczerpania możliwości przesłuchania świadka bezpośrednio. W wypadkach, gdy zeznania świadka są szczególnie istotne dla ustalenia winy sprawcy lub wymiaru kary wymagana jest wzmożona inicjatywa Sądu mająca na celu sprowadzenie świadka na salę rozpraw. 							Sąd Apelacyjny ustalił, że w niniejszej sprawie, pomimo że zeznania świadków stanowiły praktycznie jedyny dowód, na podstawie którego możliwe było dokonanie ustaleń faktycznych, Sąd I instancji nie dołożył wszelkich starań, by świadkowie przebywający poza granicami Polski stawili się na rozprawie, ograniczając się do wysłania wezwań na adres wskazany dla doręczeń w kraju. W tym kontekście Sąd Apelacyjny wskazał na instrumenty przewidziane w Umowie między Rzeczpospolitą Polską a Ukrainą o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych i karnych (Dz.U.94.96.465). Dodatkowo Sąd Apelacyjny uznał za konieczne przesłuchanie rodzica pokrzywdzonego W.J.- świadka Z.Z.
	We wrześniu 2000 r. Sąd Okręgowy w Przemyślu postanowił o doręczeniu wezwań za pośrednictwem Policji. Prośba o stawiennictwo świadków została przekazana przez Komendę Wojewódzką Policji w Rzeszowie, Wydział Kryminalny, Sekcja ds. Współpracy z Republiką Ukrainy Policji ukraińskiej. Strona ukraińska potwierdziła doręczenie wezwań i ich odbiór przez adresatów. Do akt sprawy nie dołączono jednak pisma strony ukraińskiej ani dowodów doręczenia wezwań. 
	Na rozprawie w październiku 2000 r., na którą świadkowie ukraińscy nie stawili się, Sąd wyjaśnił, że działania podjęte przez Policję polską w celu odnalezienia świadków okazały się bezskuteczne. Sąd odczytał ich zeznania złożone w postępowaniu przygotowawczym, po czym zamknął przewód. Sąd nie wziął pod uwagę wyjaśnień współoskarżonego I.K., dał natomiast wiarę zeznaniom Z.Z. Sąd ponownie skazał skarżącego na karę 5 lat pozbawienia wolności.
	W styczniu 2001 r. skarżący wniósł apelację. Podnosił, że Sąd ponownie wydał wyrok skazujący w oparciu o zeznania złożone w trakcie postępowania przygotowawczego przez niewiarygodnych świadków. 
	W lutym 2001 r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie utrzymał w mocy zaskarżony wyrok uznając, że ocena dowodów dokonana przez Sąd I instancji jest prawidłowa, a zeznania pokrzywdzonych oraz świadków w części dotyczącej zachowania skarżącego nie budzą wątpliwości.
	Od tego wyroku obrońca skarżącego złożył kasację, która została oddalona postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2001 r. jako oczywiście bezzasadna.

2.	Zarzuty skarżącego
Skarżący podniósł zarzut naruszenia prawa do rzetelnego procesu sądowego oraz prawa do spowodowania przesłuchania świadków oraz żądania obecności i przesłuchania świadków obrony na takich samych warunkach jak świadków oskarżenia.

3.	Rozstrzygnięcie ETPCz wraz ze streszczeniem argumentacji.
	
	Zasady ogólne:
	W związku z tym, że art. 6 § 3 Konwencji stanowi szczególny aspekt prawa do rzetelnego procesu sądowego gwarantowanego w art. 6 § 1 Konwencji, Trybunał bada zasadność zarzutów w świetle przepisów art. 6 § 1 w związku z art. 6 § 3 Konwencji. (zob. Van Mechelen i inni p-ko Holandii, wyrok z dnia 23 kwietnia 1997 r. § 49, Zbiór Wyroków 1997-III)).
	Trybunał przypomniał, że jego zadaniem jest jedynie zbadanie, czy przeprowadzenie dowodów odbyło się w zgodzie z przepisami krajowymi i art. 6 Konwencji. Sama ocena zebranych dowodów należy do sądów krajowych, a nie do Trybunału. 
	Zgodnie z utartą linią orzeczniczą Trybunału, dowody powinny być przeprowadzane w obecności oskarżonego, na rozprawie, z poszanowaniem zasady kontradyktoryjności. Od zasady tej są dopuszczalne wyjątki, ale pod warunkiem poszanowania prawa do obrony. Zgodnie z art. 6 § 1 oraz art. 6 § 3 Konwencji oskarżony ma prawo do podważania zeznań składanych na jego niekorzyść i zadawania pytań w momencie ich składania lub później (zob. Van Mchlen i inni, op. cit., § 51, Lüdi p-ko Szwajcarii, wyrok z dnia 15 czerwca 1992 r., seria A, nr 238, § 49). 
	Trybunał we wcześniejszych wyrokach wyraźnie stwierdził, że prawo do obrony jest ograniczone w sposób niezgodny z gwarancjami z art. 6 Konwencji, jeśli skazanie opiera się wyłącznie lub w znaczącym stopniu na zeznaniach świadka, a oskarżony ani w trakcie postępowania przygotowawczego, ani w trakcie rozprawy sądowej nie miał możliwości zadawania pytań świadkowi (zob. Delta, p-ko Francji, wyrok z dnia 19 grudnia 1990, § 37, seria A, nr 191A, zob. P.S. p-ko Niemcy, skarga nr 33900/96, §§22-24, wyrok z dnia 20 grudnia 2001 r.).
	W świetle art. 6 Konwencji dopuszczalne jest wydanie wyroku skazującego w oparciu o zeznania świadka w sytuacji, gdy ani oskarżony, ani jego obrońca nie mieli możliwości zadania pytań w żadnym stadium postępowania w dwóch przypadkach: po pierwsze, gdy konfrontacja była niemożliwa z powodu braku możliwości ustalenia miejsca pobytu świadka, a właściwe władze prowadziły poszukiwania z dołożeniem należytej staranności; po drugie, gdy zeznanie nie jest jedynym elementem na którym opiera się skazanie (zob. Mayali p-ko Francji, skarga nr 69116/01, §32, wyrok z dnia 14 czerwca 2005 r.).
	
	Zastosowanie zasad ogólnych w badanej sprawie:
	Po pierwsze Trybunał odnotował, że skarżący został skazany w dwóch sprawach: o rozbój na osobie W.A. oraz o rozbój na osobie W.J. W związku z tym Trybunał postanowił zbadać osobno przebieg postępowania w każdej ze spraw pod kątem zgodności z art. 6 Konwencji. 
	Jeśli chodzi o sposób przeprowadzenia postępowania w sprawie o rozbój na osobie W.J. Trybunał zauważył, że skazanie zostało oparte na faktach ustalonych na podstawie zeznań złożonych przez pokrzywdzonego w trakcie postępowania przygotowawczego oraz na konfrontacji pokrzywdzonego z oskarżonym również przeprowadzonej w fazie postępowania przygotowawczego. Trybunał odnotował, że w trakcie konfrontacji skarżący został zidentyfikowany przez pokrzywdzonego jako sprawca zarzucanego czynu w sposób kategoryczny oraz miał możliwość bezpośredniego zadania świadkowi pytań. Z tego względu Trybunał uznał, że postępowanie w sprawie o rozbój na osobie W.J. przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami art. 6 Konwencji.
	Odnośnie postępowania w sprawie o rozbój na osobie W.A., Trybunał zauważył, że sądy krajowe w badanej sprawie wydały wyrok skazujący na podstawie zeznań trzech osób: pokrzywdzonego W.A., świadków A.M oraz Z.Z.. Jeśli chodzi o świadków W.A. oraz A.M. Trybunał odnotował, że władze krajowe dopuściły się zaniechania przy poszukiwaniu świadków., w szczególności nie skorzystały z instrumentów przewidzianych w Umowie między Rzeczpospolitą Polską a Ukrainą o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych i karnych (Dz.U.94.96.465).							Ponadto Trybunał zauważył, że władze krajowe dysponowały również instrumentami ustanowionymi w Europejskiej Konwencji o pomocy prawnej w sprawach karnych (Dz.U. z dnia 22 września 1999r.),  z których również nie skorzystały. Trybunał odniósł wrażenie, ze władze krajowe nie rozważały zastosowania instrumentów przewidzianych we wskazanej Konwencji, mimo że umożliwiały przesłuchania świadków na terytorium Ukrainy w obecności stron postępowania.
	W świetle powyższych obserwacji Trybunał uznał, że skarżącemu nie zapewniono możliwości podważenia zeznań pokrzywdzonego i świadka oskarżenia A.M, które w badanej sprawie stanowiły jedyne dowody, w oparciu o które sąd ustalił stan faktyczny sprawy i orzekł o winie skarżącego. Biorąc pod uwagę szczególne znaczenie prawa do obrony w postępowaniu karnym Trybunał uznał, iż doszło do naruszenia prawa skarżącego do rzetelnego procesu sadowego. Trybunał orzekł więc naruszenie art. 6 § 1 oraz art. 6 § 3 Konwencji zasądził na rzecz skarżącego kwotę 500 EURO.