Sygn. akt I.C 160/06

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

SĄD OKRĘGOWY W ŁOMŻY w składzie:
PRZEWODNICZĄCA: PROTOKOLANT:

Dnia 28 grudnia 2007 r. w WYDZIALE I CYWILNYM
Anna Kacprzyk, Anna Krakowiecka,

po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2007 r. w Łomży,
sprawy   z   powództwa   Barbary   Agnieszki  W. i   Sławomira W.
przeciwko Szpitalowi Wojewódzkiemu w Łomży, Leszkowi Piotrowi P. i
Agnieszce G.
o zapłatę,
I.	zasądza od Szpitala Wojewódzkiego w Łomży na rzecz Sławomira W. kwotę 30.000 (trzydziestu tysięcy) złotych z odsetkami w wysokości 20 % w stosunku rocznym od dnia 27 marca 2002 r., 16 % w stosunku rocznym od dnia 25 lipca 2002 r., 13 % w stosunku rocznym od dnia l lutego 2003 r., 12,5 % w stosunku rocznym od dnia 25 września 2003 r., 13,5 % w stosunku rocznym od dnia 10 stycznia 2005 r., 11,5% w stosunku rocznym od dnia 15 października 2005 r. i odsetkami ustawowymi w wypadku ich zmiany;
II.	zasądza od Szpitala Wojewódzkiego w Łomży na rzecz Barbary Agnieszki W. kwotę 6.899 (sześciu tysięcy ośmiuset dziewięćdziesięciu dziewięciu) złotych z odsetkami w wysokości 20 % w stosunku rocznym od dnia 27 marca 2002 r., 16 % w stosunku rocznym od dnia 25 lipca 2002 r., 13 % w stosunku rocznym od dnia l lutego 2003 r., 12,5 % w stosunku rocznym od dnia 25 września 2003

a.	r., 13,5 % w stosunku rocznym od dnia 10 stycznia 2005 r., 11,5% w stosunku rocznym od dnia 15 października 2005 r. i odsetkami ustawowymi w wypadku ich zmiany;
III.	zasądza od Szpitala Wojewódzkiego w Łomży na rzecz Barbary Agnieszki W. rentę w kwocie 1.129 (jednego tysiąca stu dwudziestu dziewięciu) złotych miesięcznie od dnia 29 grudnia 2007 r., płatną w terminie do dnia 10 - tego każdego kolejnego miesiąca, z ustawowymi odsetkami w wypadku uchybienia terminu płatności;
IV.	zasądza od Szpitala Wojewódzkiego w Łomży na rzecz Barbary Agnieszki W. kwotę 31.499 (trzydziestu jeden tysięcy czterystu dziewięćdziesięciu dziewięciu) złotych z odsetkami w wysokości 11,5% w stosunku rocznym od dnia 29 grudnia 2007 r. i odsetkami ustawowymi w wypadku ich zmiany;
V.	zasądza od Szpitala Wojewódzkiego w Łomży na rzecz Barbary Agnieszki i Sławomira małżonków W. rentę w kwocie 1.106 (jednego tysiąca stu sześciu) złotych miesięcznie od dnia 29 grudnia 2007 r., płatną w terminie do dnia 10 - tego każdego kolejnego miesiąca, z ustawowymi odsetkami w wypadku uchybienia terminu płatności;
VI.	zasądza od Szpitala Wojewódzkiego w Łomży na rzecz Barbary Agnieszki i Sławomira małżonków W. kwotę 108.388 (stu ośmiu tysięcy trzystu osiemdziesięciu ośmiu) złotych z odsetkami w wysokości 11,5% w stosunku rocznym od dnia 29 grudnia 2007 r. i odsetkami ustawowymi w wypadku ich zmiany;
VII.	zasądza od Szpitala Wojewódzkiego w Łomży na rzecz Barbary Agnieszki i Sławomira małżonków W. kwotę 16.000 (szesnastu tysięcy) złotych z odsetkami od kwoty 12.500 (dwunastu tysięcy pięciuset) złotych w wysokości 20 % w stosunku rocznym od dnia 27 marca 2002 r., 16 % w stosunku rocznym od dnia 25 lipca 2002 r., 13 % w stosunku rocznym od dnia l lutego 2003 r., 12,5 % w stosunku rocznym od dnia 25 września 2003 r., 13,5 % w stosunku rocznym od dnia 10 stycznia 2005 r., 11,5% w stosunku rocznym od dnia 15 października 2005 r. i odsetkami ustawowymi w wypadku ich zmiany oraz od kwoty 3.500 (trzech tysięcy pięciuset) złotych z odsetkami od dnia 5 czerwca 2006 r. w wysokości 11,5% w stosunku rocznym i odsetkami ustawowymi w wypadku ich zmiany;
VIII.	oddala powództwo w pozostałej części w stosunku do Szpitala Wojewódzkiego w Łomży oraz w całości w stosunku do Leszka Piotra P. i Agnieszki G.;

IX.	nakazuje pobrać od Szpitala Wojewódzkiego w Łomży na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Łomży kwotę 9.089,87 złotych (dziewięciu tysięcy osiemdziesięciu dziewięciu złotych osiemdziesięciu siedmiu groszy) tytułem części nieuiszczonych opłat sądowych od uwzględnionego powództwa i wydatków;
X.     odstępuje   od   obciążania   powodów   nieuiszczoną częścią  kosztów procesu od oddalonego powództwa.

 				Uzasadnienie

Barbara Agnieszka i Sławomir W. pozwie skierowanym przeciwko Szpitalowi Wojewódzkiemu w Łomży, Agnieszce G. i Leszkowi Piotrowi P. zażądali zasądzenia solidarnie od pozwanych na swoją rzecz:

1.	kwoty 50.000 złotych tytułem zadośćuczynienia za krzywdę na skutek odmowy skierowania na badania prenatalne i inne badania specjalistyczne mimo ciąży wysokiego ryzyka powódki,
2.	kwoty 18.400 złotych tytułem naprawienia szkody majątkowej, wyrządzonej przez czynności pozwanych, skutkującej utratą zarobków powódki w kwocie 11.200 złotych w okresie od załamania nerwowego tj. od 27 października 1999 r. do 7 marca 2002 r., wydatków na leczenie powódki – 200 złotych, wyższych kosztów utrzymania dziecka – 7.000 złotych,
3.	kwoty 871.140 zł tytułem dodatkowych wydatków i kosztów związanych z leczeniem ich córki Moniki W.,
4.	renty w łącznej kwocie 114.660 złotych tytułem wyrównania zwiększonych wydatków i kosztów utrzymania córki, podzielonej i płatnej w równych ratach miesięcznych, w tym na ubrania i buty wykonywane na miarę przez 76 lat – 45.600 złotych, dodatkową powierzchnię mieszkalną 10 m2 – 12.500 złotych, dostosowanie mieszkania 1.00 zł, dodatkowe kształcenie przez 23 lata – 13.800 złotych, opłaty pedagoga przez 16 lat – 5.760 złotych, opiekunki w przedszkolu i szkole przez 15 lat – 36.000 złotych,
5.	ustalenia solidarnej odpowiedzialności pozwanych za szkody mogące powstać w przyszłości na skutek czynności pozwanych w przedmiotowym stanie faktycznym.
		
Nadto powódka zażądała zasądzenia solidarnie od pozwanych renty w kwocie 76.800 złotych z powodu częściowej (w połowie) utraty zdolności do pracy zarobkowej, podzielonej i płatnej w równych ratach przez okres 16 lat, a także kwoty 250.000 złotych tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznaną na skutek zawinionego naruszenia jej praw jako pacjentki, w tym 50.000 złotych za naruszenie praw pacjenta z art. 19a ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, 70.000 złotych za cierpienia fizyczne i psychiczne podczas ciąży i 130.000 złotych za załamanie psychiczne w okresie sześciu miesięcy po urodzeniu dziecka.
	Jako podstawę prawną tych roszczeń powodowie powołali art. 415, 417 i 420 Kodeksu cywilnego, art. 77 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. oraz art. 19 a ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991r. o zakładach opieki zdrowotnej.
	Na wypadek nieuwzględnienia żądań na wskazanych powyżej podstawach prawnych wnosili o ich uwzględnienie na zasadach słuszności art. 419 k.c..
Wnosili również dodatkowo o ustalenie w wyroku solidarnej odpowiedzialności pozwanych za szkody mogące powstać w przyszłości na skutek czynności pozwanych w przedmiotowym stanie faktycznym oraz obciążenie pozwanych kosztami postępowania w sprawie.
W uzasadnieniu pozwu podali, że w marcu 1999 r. powódka udała się do Poradni Konsultacyjnej dla Kobiet w Łomży prowadzonej w pozwanym Szpitalu Wojewódzkim z podaniem o przerwanie ciąży. Pozwany Leszek P. odmówił wykonania zabiegu, a nawet przeprowadzania badań prenatalnych chociaż istniały ku temu uzasadnione podstawy. W związku z odmową w poradni, powódka udała się do zastępcy dyrektora Szpitala Agnieszki G., która również odmówiła skierowania na badania prenatalne wskazując na ich niecelowość. Poinformowała również powódkę o braku podstaw do ubiegania się o przerwanie ciąży. W dniu 27 października 1999r. powódka przez cesarskie cięcie urodziła drugie dziecko – córkę Monikę W., u której stwierdzono dysplazję, tj. nieuleczalną chorobę genetyczną analogiczną do choroby pierwszego dziecka z tego związku. Powódka po urodzeniu córki załamała się psychicznie, nie była w stanie się nią opiekować.
Zgłoszone roszczenia, według powodów, objęły zarówno szkodę już poniesioną, jak i szkodę, która nastąpi i może ujawnić się w przyszłości. Powinny one być wynagrodzone przez pozwanych. Żądania pozwu dotyczą odszkodowania za nieszczęśliwe urodzenie, zwane w piśmiennictwie odszkodowaniem za „wrongful birth”, a także za krzywdę doznaną przez powódkę na skutek naruszenia jej praw jako pacjentki.

W toku procesu toczącego się po raz pierwszy powodowie zmienili żądania o tyle, że podwyższyli roszczenie z tytułu dodatkowych wydatków na leczenie córki z kwoty 871.140 złotych do kwoty 1.271,40 złotych, w tym leczeniem w przyszłości hormonami wzrostu do 12 roku życia - 400.000 złotych, rehabilitacją do 18 roku życia - 80.640 złotych, korzystaniem z  basenów do 18 roku życia - 76.800 złotych, wyjazdami w góry i nad morze do końca życia tj. przez 76 lat – 136.800 złotych, korzystaniem z turnusów rehabilitacyjnych do 18 roku życia - 23.520 złotych, czterema operacjami przedłużenia i wyprostowania kończyny - 50.000 złotych, poradami psychologa przez 16 lat - 9.600 złotych, dodatkową pomocą lekarską ortopedów przez 76 lat - 45.600 złotych, pomocą paliatywną przez 76 lat - 45.600 złotych, stomatologiczną przez 76 lat - 45.600 złotych, pulmonologiczną przez 76 lat - 22.800 złotych, laryngologiczną przez 76 lat - 22.800 złotych, specjalistów leczenia skrzywień kręgosłupa przez 76 lat - 22.800 złotych, pomocą w zakresie leczenia osteoporozy przez 76 lat - 7.600 złotych, pomocą endokrynologów przez 76 lat - 45.600 złotych, pomocą dietetyków przez 76 lat - 45.600 złotych, badaniami krwi i moczu przez 76 lat - 22.800 złotych, zakupem leków przez 76 lat - 109.440 złotych, dojazdami na rehabilitację przez 16 lat - 32.000 złotych, zwiększonym zużyciem wody przez 16 lat - 13.440 złotych, kosztami połączeń międzymiastowych przez 16 lat - 9.600 złotych, zakupem przedmiotów ortopedycznych - 2.500 złotych.
Uzupełnili także podstawę faktyczną roszczenia o zadośćuczynienie w kwocie 50.000 złotych, wskazując oprócz odmowy skierowania na badania prenatalne, także odmowę skierowania na jakiekolwiek badania specjalistyczne, w szczególności do poradni genetycznej na szczegółową ultrasonografię płodu oraz pozbawienie powodów prawa do świadomego udziału w podjęciu decyzji o przerwaniu ciąży zgodnie z ustawą z 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży.
Na rozprawie w dniu 7 marca 2006 r. (k. 1126 odwrót) powód domagał się zadośćuczynienia w kwocie 60.000 złotych, zaś w miejsce odszkodowania w kwocie 1.271.140 powodowie zażądali renty w kwocie 3.500 złotych miesięcznie.
Ostatecznie podczas ponownego rozpoznawania sprawy powodowie sprecyzowali powództwo (t. VII k. 1235 – 1246, 1281 – 1291, 1328, t. X k. 1904 odwrót, 1906) w ten sposób, że obok już zasądzonego zadośćuczynienia na rzecz powódki, wnieśli o naprawienie szkody poprzez zasądzenie solidarnie od pozwanych:

1.	na rzecz powoda Sławomira W. kwoty 30.000 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu tytułem wyrównania krzywdy na skutek pozbawienia możliwości świadomego w podjęciu decyzji o przerwaniu ciąży zgodnie z ustawą z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, z powodu odmowy skierowania powódki na badania prenatalne i inne badania;
2.	na rzecz powódki:
a)	kwoty 6.899 złotych tytułem wyrównania strat polegających na utracie zarobków po urodzeniu córki do daty wniesienia pozwu oraz kosztów leczenia z tytułu załamania psychicznego po porodzie,
b)	odszkodowania w kwocie 22.580 złotych za okres od dnia 1 września 2004 r. do dnia 25 maja 2006 r., miesięcznie w kwocie 1.129 złotych, tytułem utraty połowy zarobków łącznie,
c)	renty w kwocie 1.129 złotych miesięcznie z tego samego tytułu;
3.	na rzecz obojga powodów:
a)	kwoty 19.500 złotych za okres od 27 października 1999 r. do 25 maja 2006 r. tytułem dodatkowych wydatków związanych z leczeniem i wychowaniem kalekiej córki, obejmującej koszty wizyt lekarskich, leków, rehabilitacji, sprzętów, przerabiania ubranek, specjalnych butów, telefonów międzymiastowych, wyższych rachunków za wodę, dojazdów, badań lekarskich, rozłożonej ewentualnie w formie renty po 250 złotych miesięcznie,
b)	renty w kwocie 749 złotych miesięcznie płatnej do terminu upływu obowiązku alimentacyjnego względem dziecka tytułem pokrycia wydatków związanych z leczenie córki oraz zwiększonych kosztów jej utrzymania,
c)	renty w kwocie 2.457 złotych tytułem pokrycia wydatków związanych z leczeniem córki oraz zwiększonymi kosztami jej utrzymania,
d)	kwoty 29.110 złotych tytułem pokrycia jednorazowych wydatków związanych z leczeniem oraz utrzymaniem córki, ewentualnie uwzględnienia tej kwoty w wysokości renty.

Obliczając dodatkowe wydatki związane ze zwiększonymi kosztami utrzymania niepełnosprawnego dziecka powodowie zażądali zwrotu:
1)	kosztów rehabilitacji za 21 dni, w miesiącu, łącznie 420 złotych miesięcznie przez 10 miesięcy w roku,
2)	wydatków związanych z korzystaniem z basenu wraz z opiekunem – 152 złote miesięcznie przez 10 miesięcy w roku,
3)	kosztów ponoszonych przez opiekuna podczas wyjazdu z dzieckiem do sanatorium – 1.365 złotych rocznie, oraz dodatkowych zabiegów dla dziecka w kwocie 400 złotych, łącznie 1.765 złotych rocznie,
4)	kosztów wyjazdu rehabilitacyjnego dziecka raz do roku w kwocie 760 złotych oraz 860 złotych tytułem wyjazdu opiekuna, łącznie 1.620 złotych,
5)	wydatków z tytułu korzystania z terapii psychologa dziecięcego – 50 złotych miesięcznie (600 złotych rocznie),
6)	kosztów dodatkowej opieki lekarskiej z tytułu korzystania z płatnych porad ortopedów – 100 złotych rocznie, specjalistów medycyny paliatywnej – 100 złotych rocznie, pulmonologów - – 100 złotych rocznie, laryngologów – 100 złotych rocznie, specjalistów leczenia nieinwazyjnego skrzywień kręgosłupa – 100 złotych rocznie, leczenia stomatologicznego – 300 złotych rocznie, analiz krwi i moczu – 300 złotych rocznie; łącznie 1.100 złotych rocznie,
7)	kosztów dodatkowych leków odpornościowych, witamin, leków wzmacniających, dentystycznych, przeciwbólowych, przeciwko infekcjom – 190 złotych miesięcznie, rocznie 2.280 złotych,
8)	dojazdów na rehabilitację oraz do lekarzy – 200 złotych miesięcznie, rocznie 2.400 złotych,
9)	zwiększonych kosztów zużycia wody na ćwiczenia rehabilitacyjne wannie 50 złotych miesięcznie oraz jednorazowo 1.334,09 złotych,
10)	zwiększonych wydatków na rozmowy telefoniczne związane konsultacjami medycznymi, koniecznością umawiania wizyt lekarskich, organizowania transportu – 50 złotych miesięcznie, 600 złotych rocznie,
11)	wydatków na zakup sprzętu ortopedycznego, leczniczych środków technicznych i pomocniczych, w tym wózka inwalidzkiego 735 złotych rocznie, inhalatora 1.000 złotych rocznie, kul dziecięcych – 60 złotych rocznie,
12)	wydatków na zakup odzieży specjalnie dostosowanej lub szytej na miarę oraz specjalnie dostosowanych butów – 100 złotych miesięcznie, łącznie 1.200 złotych rocznie, a także zakupu dodatkowych ubrań z powodu szybszego zużycia – 150 złotych miesięcznie i 1.600 złotych rocznie,
13)	wydatków z tytułu korzystania z pomocy pedagoga dziecięcego – 30 złotych miesięcznie tj. 360 złotych rocznie,
14)	kosztów opiekunki – 200 złotych miesięcznie tj. 2.400 złotych rocznie, kosztów nauki w prywatnej szkole uwzględniającej potrzeby niepełnosprawnego dziecka – 120 złotych miesięcznie, w skali roku 1.440 złotych,
15)	kosztów dodatkowej powierzchni mieszkalnej w kwocie 16.000 złotych tytułem zakupu mieszkania większego o 10 m2 (w cenie 1.600 złotych za 1 m2) z przeznaczeniem na pokój do rehabilitacji,
16)	kosztów dostosowania mebli i sprzętów domowych do możliwości córki – 2.000 złotych,
17)	kosztów zakupu elektrycznego wózka inwalidzkiego w kwocie 11.110 złotych,
18)	kosztów terapii hormonem wzrostu – 40.000 – 50.000 złotych,
19)	kosztów przygotowania dokumentacji medycznej – 439,53 złotych,
20)	kosztów zakupu benzyny w okresie do 17 lipca 2006 r. (daty złożenia pisma procesowego zawierającego powyższe żądanie) w kwocie 7.759, 13 złotych,
21)	kosztów zakupu lekarstw w kwocie 3.097,92 złotych.

	Pozwani powództwa nie uznali wnieśli o oddalenie wszystkich roszczeń. Szpital Wojewódzki w Łomży (odpowiedź na pozew k. 124 - 128) twierdził, że nie istniały podstawy do odmowy usunięcia ciąży u powódki wobec niespełnienia przesłanki z art. 4a ust. 1 ustawy z 7 lutego 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. nr 17, poz. 78 z późn. zm.).
	Z ostrożności procesowej Szpital Wojewódzki w Łomży zgłosił wniosek o zawiadomienie Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Inspektoratu w Łomży o toczącym się sporze oraz zarzucił znaczne zawyżenie szkód poniesionych przez powodów. W późniejszym piśmie zgłosił również zarzut przyczynienia się pozwanych do szkody, polegający na niezgłaszaniu się na wizyty kontrolne w poradni genetycznej w Krakowie, niedokończeniu badań genetycznych syna Mateusza W., nieprzestrzegania zaleceń, niestosowania środków antykoncepcyjnych (k. 508).
	Pozwany Leszek Piotr P. w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów postępowania (k. 387). Zarzucił brak po swojej stronie legitymacji procesowej, gdyż jest zatrudniony w Szpitalu Wojewódzkim na podstawie umowy o pracę. W związku z tym zarzutem domagał się wydania w stosunku do siebie wyroku częściowego. W kolejnym piśmie z 28 maja 2002 r. stanowiącym uzupełnienie odpowiedzi na pozew podniósł zarzut braku legitymacji czynnej powodów co do żądań z punktów 3 i 4 pozwu oraz częściowo punktu 2 (k. 487). Kwestionował także możliwość przypisania mu jakiegokolwiek stopnia winy.
	Pozwana Agnieszka G. również wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu. Podniosła także zarzut braku biernej legitymacji procesowej z uwagi na łączący ją ze Szpitalem stosunek pracy. Wnosiła o rozstrzygnięcie kwestii swojej odpowiedzialności w wyroku wstępnym (odpowiedź na pozew k. 117). Zakwestionowała także dopuszczalność przypisania jej winy.
	Wyrokiem z dnia 6 maja 2004 r. Sąd Okręgowy w Łomży (sygn. IC 84/02) zasądził od Szpitala Wojewódzkiego w Łomży na rzecz powódki Barbary Agnieszki W.:
a/	tytułem zadośćuczynienia 60.000 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 27 marca 2002 r. w wysokości 20% od dnia 27 marca 2002 r. do dnia 24 lipca 2002 r., w wysokości 16 % od dnia 25 lipca 2002 r. do dnia 31 stycznia 2003 r., w wysokości 13 % od dnia 1 lutego 2003 r. do dnia 24 września 2003 r. i w wysokości 12,25 % od dnia 25 września 2003 r. do dnia zapłaty;
b/	tytułem odszkodowania 6.899 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 27 marca 2002 r. w wysokości 20% od dnia 27 marca 2002 r. do dnia 24 lipca 2002 r., w wysokości 16% od dnia 25 lipca 2002 r. do dnia 31 stycznia 2003 r., w wysokości 13 % od dnia 1 lutego 2003 r. do dnia 24 września 2003 r. i w wysokości 12,25 % od dnia 25 września 2003 r. do dnia zapłaty.
Pozostałe roszczenia Barbary W. i powództwo Sławomira W. w całości zostały oddalone. Ponadto Sąd orzekł o kosztach procesu odstępując od obciążania nimi powodów oraz zniósł pozostałe koszty procesu.
W uzasadnieniu Sąd Okręgowy ustalił, że pozwani Barbara Agnieszka W. i Stanisław W. są małżeństwem. Oboje ukończyli studia pedagogiczne na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu, uzyskując tytuły magistrów geografii. W dniu 11 grudnia 1997 r. przyszedł na świat syn stron – Mateusz W. Dziecko urodziło się z chorobą genetyczną pod postacią ciężkiej dysplazji kręgosłupowo – przynasadowej, której przejawem jest karłowatość i skrócenie kończyn. Chłopiec pozostawał pod kontrolą poradni w Bydgoszczy. We wrześniu 1998 r. w Laboratorium Cytogenetyki i Genetyki Molekularnej Samodzielnego Publicznego Dziecięcego Szpitala Klinicznego w Krakowie pobrano od niego materiał genetyczny do badań. Wyniki badań, wykluczające najczęstsze mutacje występujące w achondroplazji i hipochondroplazji, uzyskano dopiero pod koniec października 1999 r..
W styczniu 1998 r. małżonkowie W. przeprowadzili się do Łomży. Ze względu na trudną sytuację materialną i niepełnosprawność syna, a także kłopoty zdrowotne powódki nie zamierzali posiadać kolejnego dziecka. Dlatego stosowali środki antykoncepcyjne.
Na początku marca 1999 r. okazało się, że powódka może być w ciąży. W dniu 5 marca 1999 r. zgłosiła się ona do poradni „K” w Łomży. Tu od ginekolog Barbary S. otrzymała skierowanie do lekarza Leszka Piotra P. – ordynatora oddziału ginekologii i położnictwa Szpitala Wojewódzkiego w Łomży prośbą o konsultację. Odmówił on jednak przyjęcia pacjentki, ponieważ przedłożyła skierowanie wystawione na niewłaściwym formularzu. W dniu 8 marca 1999 r. powódka zgłosiła się z prawidłowym skierowaniem, po czym domagała się od Leszka Piotra P. wykonania aborcji z przyczyn społecznych, tj. z powodu bardzo trudnej sytuacji materialnej. Po usłyszeniu odmowy powołała się na własne  przyczyny zdrowotne: cukrzycę, otyłość, kłopoty ze stawami; przedstawiła także dokumenty dotyczące stanu płodu podczas pierwszej ciąży oraz zdjęcie radiologiczne dziecka w pierwszych dniach życia.
Pozwany Leszek Piotr P. odmówił uwzględnienia przedłożonej dokumentacji, wykonania badań i przeprowadzenia aborcji. Uznał, że chondrodysplazje mieszczą się w ryzyku populacyjnym, tj. raz na 10.000 – 15.000 urodzeń, a ryzyko wystąpienia tej wady w kolejnej ciąży jest równe ryzyku populacyjnemu, a przez to uznał, że choroba tego rodzaju nie stanowi podstawy do wykonywania badań genetycznych i przerwania ciąży. Na żądanie powódki wykonano badania USG i KTG. W karcie informacyjnej pozwany wpisał, że ciąża powódki nie nosi cech wysokiego ryzyka z powodu występującego podejrzenia choroby genetycznej.
W tym samym dniu powódka zgłosiła się do zastępcy dyrektora Szpitala w Łomży do spraw leczniczych – pozwanej Agnieszki G., która oświadczyła, ze nie posiada uprawnień do zmiany decyzji ordynatora. Ponadto był już wypadek przeprowadzenia badań prenatalnych, które wykazały chorobę dziecka, a przez to Szpital miał problemy.
W tej sytuacji powódka uznała, że nie może liczyć na pomoc Szpitala. Do jesieni zgłaszała się na wizyty do ginekolog Barbary S. Z powodu trudnej sytuacji materialnej, spowodowanej niemożnością znalezienia pracy przez męża nie szukała pomocy medycznej poza Łomżą.
W dniu 4 kwietnia 1999 r. powódka telefonowała do Krakowa informując o kolejnej ciąży i z zapytaniem o wyniki badań genetycznych. Nie skorzystała jednak z propozycji przyjazdu wraz z pierwszym dzieckiem do Krakowa.
W dniu 7 września 1999 r. powódka przeszła serię badań w pozwanym Szpitalu. Badanie USG wykazało dysproporcje między średnicą główki płodu a długością kości udowej, co mogło sugerować wady jak u starszego dziecka. Doszło też do konfliktu na tle osoby lekarza, który miał przeprowadzać dalsze badania ginekologiczne. Powódka nie zgadzała się na wykonanie badań przez Leszka Piotra P., który z kolei nie chciał zlecić ich innemu lekarzowi. Powodowie zgłosili się wtedy do pozwanej Agnieszki G., która uspokajając ich stwierdziła, że dziecko urodzi się zdrowe.
Po otrzymaniu skierowania do poradni konsultacyjnej w Białymstoku powódka zgłosiła się tam w dniu 17 października 1999 r.. Przeszła kolejne badania, które potwierdziły znaczne różnice w rozwoju kości udowych i średnicy główki, świadczące o wadzie rozwojowej. Szanse urodzenia zdrowego dziecka określono na 50%.
W dniu 19 października 1999 r. powódka została przyjęta na oddział patologii ciąży w szpitalu w Białymstoku. Następnie po przeniesieniu do Państwowego Szpitala Klinicznego w Białymstoku w dniu 27 października 1999 r. urodziła swoje drugie dziecko – córkę Monikę W. Podobnie jak jej starszy brat, jest ona dotknięta ciężką postacią dysplazji kręgosłupowo – przynasadowej, w postaci jeszcze nie opisanej w literaturze medycznej. Obraz kliniczny choroby dziecka jest zbliżony do chondrodysplazji przynasadowej typu Jansena, charakteryzującej się obok ciężkich zaburzeń kostnienia przynasad także zmianami w kręgosłupie. Jednakże zmiany kręgosłupowe noszą cechy charakterystyczne dla dysplazji typy Kozłowskiego. Wszystkie postaci dysplazji powodują zaburzenia wzrostu, (karłowatość) z ciężkimi zniekształceniami kończyn włącznie. W wypadku Moniki W. ostrożne prognozy pozwalają przypuszczać, ze ostatecznie może ona osiągnąć wzrost w przedziale 120 – 125 cm. Rozwój umysłowy dziecka jest prawidłowy. Nie sposób prognozować długości jej życia, gdyż nie ma możliwości odniesienia się do innych przypadków.
	Dysplazje kostne maja podłoże genetyczne. Zdarzają się przypadki tzw. „świeżej mutacji” - wówczas ryzyko urodzenia się następnego chorego dziecka jest małe, populacyjne. Dla małżonków Barbary i Sławomira W. ryzyko urodzenie się następnego chorego dziecka jest duże i wynosi ono od 25% do 50%. Choroby Moniki W. z całą pewnością nie można było leczyć w życiu płodowym. Ewentualne leczenie hormonem wzrostu stanowiłoby eksperyment medyczny, z niewiadomym efektem końcowym. W Polsce tego rodzaju prób klinicznych nie przeprowadzano.
Dziewczynka wymaga i wymagać będzie ponadprzeciętnej opieki ze strony rodziców. Główną przyczyną jest niski wzrost. Obserwując progresję choroby u brata dziewczynki, niestabilność stawów kolanowych oraz wyginanie kości podudzia, oczekiwać można zależności dziecka od otoczenia z powodu niepełnosprawności. Konieczna jest stałą terapia ruchowa by jak najdłużej odwlec zmiany w zakresie ruchomości stawów (opinia k. 585). Przeprowadzone przez biegłych badania odporności humoralnej i komórkowej nie wykazały u niej niedoborów immunologicznych. Częste, nawracające infekcje dróg oddechowych nie mają związku z jej wadą rozwojową.
Po porodzie powódka przeżyła załamanie psychiczne. Nie była w stanie opiekować się noworodkiem. Stan taki trwał przez okres 6 miesięcy.
Natomiast powód pracował jako nauczyciel geografii w Zespole Szkół Mechanicznych i Ogólnokształcących w Łomży i zarabiał brutto 1200 złotych miesięcznie. Powódka podjęła pracę na zlecenie w tym samym charakterze, w wymiarze 20 godzin miesięcznie w szkole wieczorowej przy Zakładzie Doskonalenia Zawodowego w Łomży za wynagrodzeniem około 320 złotych brutto. Rodzina W. mieszka w użyczonym bezpłatnie mieszkaniu o powierzchni 31.60 m2.
Sąd uznał, że pozwanych lekarzy należało traktować jak funkcjonariuszy publicznych, przez co odpowiedzialność za nich winien ponosić Szpital Wojewódzki w Łomży jako samorządowa osoba prawna. Za szkody wyrządzone przez pracowników odpowiada bowiem pracodawca. Lekarze byli zaś zatrudnieni w pozwanym Szpitalu na podstawie umów o pracę. Żądanie naprawienia szkody przez lekarza mogłaby uzasadniać tylko jego wina umyślna, a zakład pracy byłby niewypłacalny lub nienależycie ubezpieczony. Powyższe przesłanki nie zaistniały. Nie wykazano również winy umyślnej w działaniach pozwanych lekarzy, którym można było zarzucić co najwyżej niedbalstwo. Skutkowało to uznaniem braku biernej legitymacji procesowej i oddaleniem powództwa wobec lekarzy Leszka Piotra P. i Agnieszki G.
Przede wszystkim jednak Sąd Okręgowy stwierdził, że powodowie nie byli uprawnieni do wystąpienia z roszczeniami obejmującymi zwrot wydatków i kosztów leczenia córki oraz renty wyrównawczej z tytułu zwiększonych kosztów jej utrzymania i wychowania. Jednocześnie wskazał, że tego rodzaju legitymacja czynna do dochodzenia roszczeń na podstawie art. 444 k.c. przysługuje poszkodowanemu (w tym wypadku córce powodów), nawet jeżeliby koszty te zostały poniesione przez osobę trzecią.
Za zasadne natomiast uznane zostały roszczenia powódki Barbary Agnieszki W. w zakresie zadośćuczynienia i utraconych zarobków. Sąd uznał, że wina pozwanego Szpitala wynikała z działań i zaniechań jego pracowników, które były niezgodne z obowiązującymi przepisami.
Błędem lekarza Leszka Piotra P., było zbagatelizowanie sytuacji powódki, bez przeprowadzenia wywiadu i analizy przedstawionych mu dokumentów, podczas gdy ryzyko wystąpienia choroby genetycznej było duże (25 – 50%). Odmowa zajęcia się pacjentką i skierowania jej na właściwe badania i konsultacje skutkowała niewykryciem upośledzenia genetycznego płodu. Uniemożliwiło to tym samym podjęcie decyzji co do przeprowadzenia zabiegu przerwania ciąży na podstawie art. 4a pkt 2cyt. ustawy o planowaniu rodziny (…).
Orzekając o wysokości zadośćuczynienia z tytułu naruszenia praw powódki jako pacjentki, Sąd stwierdził zbieżność żądań zawartych w pkt 1 i 6 pozwu i w konsekwencji uznał, że łączna kwota tego zadośćuczynienia winna wynieść 60.000 złotych. Natomiast odszkodowanie za utracone zarobki w okresie załamania psychicznego powódki po porodzie określił na kwotę 6.699 złotych. Suma ta została podwyższona o 200 złotych, gdyż na tyle powódka oszacowała koszty leczenia depresji.

Powyższy wyrok zaskarżyli apelacjami powodowie oraz pozwany Szpital Wojewódzki w Łomży. Pozwana Agnieszka G. wniosła zaś zażalenie co do rozstrzygnięcia o kosztach.

Wyrokiem z dnia 5 listopada 2004 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku uwzględniając częściowo apelację pozwanego Szpitala Wojewódzkiego zmienił zaskarżone orzeczenie w części dotyczącej odszkodowania za utracone zarobki za okres załamania psychicznego i oddalił powództwo w tym zakresie. W pozostałej części apelacja pozwanego Szpitala została oddalona. Sąd oddalił także w całości apelację powodów oraz zażalenie pozwanej Agnieszki G.
W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Sąd Apelacyjny stwierdził prawidłowość stanowiska Sądu I instancji co do braku czynnej legitymacji powoda w zakresie roszczeń odszkodowawczych, a także związanych z utratą zarobków powódki w kwocie 11.200 złotych w okresie załamania nerwowego tj. od 27 października 1999 r. do 7 marca 2002 r., wydatków na leczenie powódki – 200 złotych, wyższych kosztów utrzymania dziecka – 7.000 złotych.
	Sąd Apelacyjny podzielił poglądy doktryny i orzecznictwa, iż wyłącznie uprawnionym do dochodzenia roszczeń z art. 444 k.c. jest poszkodowany, chociażby koszty te zostały poniesione przez osobę trzecią. Poszkodowanym w rozumieniu tego przepisu jest zaś osoba względem której zachodzą przesłanki odpowiedzialności deliktowej, w niniejszej sprawie - Monika W. Osoby bliskie, np. rodzice poszkodowanego, mają prawo do własnych, samodzielnych roszczeń; przewidzianych przykładowo w art. 446 k.c..
	Tymczasem powodowie dochodzili odszkodowania na swoją rzecz wskazując, że to oni ponieśli zwiększone koszty w związku z przyjściem na świat niepełnosprawnej córki, jak też żądali innych roszczeń z art. 444 k.c., do dochodzenia których uprawniony został wyłącznie poszkodowany, w tym związanych z uszkodzeniem ciała i rozstrojem zdrowia. Dlatego za zasadne Sąd Apelacyjny uznał rozgraniczenie roszczeń, które mogli zgłosić rodzice małoletniej pokrzywdzonej od roszczeń ich córki, których tylko ona wyłącznie może dochodzić. Przyjęcie braku legitymacji procesowej czynnej po stronie powodów skutkowało oddaleniem powództwa.
	Za chybiony Sąd Apelacyjny uznał jednak zarzut braku legitymacji procesowej biernej po stronie pozwanych lekarzy Agnieszki G. i Leszka P.. Jak zauważył, za szkodę wywołaną przez lekarzy – pracowników nieprawidłowym leczeniem i innymi zaniedbaniami odpowiedzialność ponosi wyłącznie pracodawca. Jednakże w wypadku wyrządzenia szkody z winy umyślnej, niewypłacalności zakładu, nienależytego ubezpieczenia czy też wyrządzenia szkody przy okazji wykonywania obowiązków pracowniczych skierowanie żądania naprawienia szkody przeciwko pracownikowi byłoby uzasadnione. Dlatego w niniejszej sprawie trafne było rozważanie charakteru winy. Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko co możliwości przypisania pozwanym lekarzom winy nieumyślnej w postaci niedbalstwa. Powodowie nie wykazali bowiem, iż pozwani przewidywali naruszenie obowiązujących reguł i wystąpienie skutku w postaci szkody oraz chcieli tego, bądź godzili się z tym. Pozwani mogliby co najwyżej ponosić odpowiedzialność za niedbalstwo, przejawiające się w niedołożeniu należytej staranności. Rozważania te mogłyby dotyczyć tylko sytuacji, gdyby istniała prawna możliwość usunięcia ciąży u powódki.
	Jak podkreślił Sąd Apelacyjny nie może budzić wątpliwości prawo kobiety do swobodnego kształtowania życia osobistego, w tym planowania rodziny, nie wyłączając przeprowadzenia zabiegu aborcyjnego W kategoriach naruszenia powyższych wolności i dóbr osobistych (art. 47 Konstytucji i 23 k.c.) należało rozpatrywać uniemożliwienie przeprowadzenia badań, które mogłyby zrodzić prawną możliwość przerwania ciąży. W świetle art. 4a ustawy z 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, do aborcji może dojść na żądanie kobiety między innymi wtedy, gdy badania prenatalne lub inne przesłanki medyczne wskazują na duże prawdopodobieństwo ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia płodu albo nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu. Wówczas przerwanie ciąży jest dopuszczalne do chwili osiągnięcia przez płód zdolności do samodzielnego życia poza organizmem kobiety ciężarnej.
	Na tle niniejszej sprawy Sąd Apelacyjny przeanalizował opinie biegłych, której to wystarczającej analizy nie dokonał Sąd I instancji i doszedł do przekonania, że nie było możliwości zdiagnozowania choroby genetycznej u córki powodów w na tyle wczesnym okresie ciąży, aby dziecko nie nabyło jeszcze zdolności do samodzielnego życia poza organizmem matki.
	Jak wynikało z opinii, nieodzownym elementem wiedzy były badania genetyczne starszego dziecka powodów, których wyniki nie były znane w całym okresie kolejnej ciąży powódki. Ze względu na niewykonanie badań na poziomie molekularnym, brak było wiedzy jakiej mutacji i w którym genie należało szukać u płodu. Przez to jedyną możliwą metodą diagnozowania było badanie USG, które należałoby wykonać pomiędzy 20 a 24 tygodniem ciąży, w celu ustalenia prawidłowości wzrostu kości długich. Udokumentowanie zaburzeń wymaga z reguły co najmniej dwukrotnego powtarzania pomiarów biometrycznych. Biegli nie byli w stanie ocenić czy w tym przedziale czasowym (między 20 a 24 tygodniem ciąży) możliwe było rozpoznanie choroby u płodu. Tymczasem z opinii wynikało, że jedynie do 20 tygodnia życia płód może być uznany za pozbawiony możliwości życia poza organizmem matki. Tego rodzaju cezura zamykała zaś prawną dopuszczalność aborcji.
Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę na opinię Zakładu Genetyki Medycznej Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie, sporządzoną na potrzeby postępowania wyjaśniającego. Z opinii tej wynikało, że w stosunku do starszego syna powodów podejmowano szereg działań lekarskich, w tym konsultacji specjalistycznych zmierzających do dokładnego ustalenia typu dysplazji. O istocie trudności świadczyła mnogość przyjmowanych rozpoznań. Biegli wskazali, że jedynie znajomość rozpoznania oraz wynik analizy rodowodu umożliwiałyby określenie wielkości ryzyka powtórzenia się choroby u kolejnego dziecka. Brak jednoznacznego rozpoznania typu dysplazji kostnej u pierwszego dziecka powodów uniemożliwiał precyzyjną ocenę ryzyka genetycznego, tj. możliwości powtórzenia się tej samej choroby genetycznej u kolejnego dziecka. Istotne były także warunki techniczne wykonania takiego badania diagnostycznego, które w sposób jednoznaczny mogło potwierdzić lub wykluczyć obecność określonej choroby genetycznej u rozwijającego się płodu przed 20-24 tygodniem ciąży.
W okolicznościach niniejszej sprawy jedynie wyniki badań genetycznych przeprowadzonych w Krakowie starszego syna powodów stanowiły potencjalną możliwość ich wykorzystania w diagnostyce prenatalnej i to tylko o tyle, o ile dokumentowałyby obecność defektu molekularnego odpowiedzialnego za chorobę pierwszego dziecka stron. Uzyskanie tych badań w trakcie drugiej ciąży powódki okazało się niemożliwe. Poza tym wyniki tych badań, wykonanych już po urodzeniu się córki powodów, nie pozwoliły określić konkretnego defektu na poziomie molekularnym. Dlatego w ocenie biegłych jedyną formą badań, które można było zaoferować powódce były badania ultrasonograficzne nacelowane na ocenę rozwoju płodu; nie mogłyby jednak stanowić gwarancji prenatalnego rozpoznania dysplazji u rozwijającego się płodu, gdyż objawy choroby mogły nie uwidocznić okresie życia płodowego, a nawet jeżeliby do tego doszło, to w późniejszym okresie ciąży. W rezultacie nawet w chwili obecnej nie byłoby możliwości diagnostyki prenatalnej w wypadku kolejnej ciąży powódki. Sytuacja mogłaby ulec zmianie tylko na skutek analizy DNA defektu molekularnego odpowiedzialnego za objawy choroby stwierdzonej u dzieci powodów. Wczesne wykrycie wad rozwojowych dziecka nie miałoby wpływu na zakres i możliwości ich leczenia.
Reasumując, w retrospektywnej ocenie zdarzeń dokonanej przez biegłych brak było podstaw do zaoferowania powódce diagnostyki prenatalnej dysplazji kostnej. Monitorowanie ultrasonograficzne rozwoju płodu mogło ujawnić lub wykluczyć zaburzenia rozwoju kości długich, jednak zazwyczaj jest to możliwe w późnym okresie ciąży, zwykle nie przed okresem osiągnięcia przez płód dojrzałości pozwalającej na życie poza organizmem matki.
Także z zeznań Ewy Kostyk - zatrudnionej w Zakładzie Genetyki Medycznej Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie i Uniwersyteckim Szpitalu Dziecięcym, a złożonych podczas postępowania karnego wynikało, że w kwietniu 1999 r., kiedy powódka telefonicznie dopytywała się o wyniki badań genetycznych pierwszego dziecka, nie było znane rozpoznanie, zaś bez tej diagnozy nie można było oszacować ryzyka genetycznego i zaproponować specyficznej diagnostyki prenatalnej dla drugiej ciąży, jedynym sposobem oceny płodu w tym czasie mogło być tylko badanie ultrasonograficzne.
Za zbieżne z powyższymi Sąd Apelacyjny uznał także wnioski wypływające z opinii Akademii Medycznej w Białymstoku Zakładu Genetyki Klinicznej, sporządzonej dla potrzeb postępowania dyscyplinarnego. Biegli wskazali bowiem, że podstawą diagnostyki prenatalnej w rodzinie obciążonej występowaniem choroby genetycznej była dokładna diagnoza probanda (dziecka z pierwszej ciąży u którego wystąpiła wada genetyczna). Dziecko było badane w jedynym w Polsce ośrodku prowadzącym tego rodzaju badania molekularne, pobrano od niego materiał do badań genetycznych. Biegli z oczywistych powodów nie zapoznali się z wynikami badań, które zostały sporządzone już po urodzeniu się drugiego dziecka powodów, a wyniki te, jak zeznała Ewy Kostyk, nie zostały odebrane przez powódkę.
Biegli ci wskazali, że w przypadku dysplazji kostnych przebieg okresu prenatalnego zazwyczaj jest mało poznany, zaś specyficzna ekspresja schorzenia następuje w okresie postnatalnym. W przypadku achondroplazji, która w niniejszym przypadku nie została do końca potwierdzona, zmiany widoczne są dopiero w 22 - 24 tygodniu ciąży. Ginekolodzy mogą jedynie ocenić obraz ultrasonograficzny rozwijającego się płodu, zaś postawienie diagnozy zaburzeń redukcyjnych kończyn jest możliwe zazwyczaj w trzecim trymestrze ciąży. Pozwala to jedynie odpowiednio przygotować pacjentkę do porodu dziecka z wadami, natomiast jest za późno na rozważania wcześniejszego zakończenia ciąży i aborcję płodu. Brak ustaleń co do określenia formy obciążenia zaburzeniami genetycznymi w rodzinie powodów uniemożliwiało w ocenie biegłych udzielenie odpowiedzi co do potrzeby przeprowadzenia badań prenatalnych w tym konkretnym schorzeniu.
Z kolejnej opinii Instytutu Psychiatrii i Neurologii Zakładu Genetyki w Warszawie wynikało, że rozpoznanie choroby u starszego syna powodów, które miało miejsce już po urodzeniu drugiego dziecka na podstawie badań przeprowadzonych w Zakładzie Genetyki Instytutu Pediatrii CMUJ w Krakowie badań molekularnych nie jest jednoznaczne, nie stwierdzono mutacji występujących najczęściej w achondroplazji ani też mutacji występujących często w hipochondroplazji. Nie jest nadal wiadomym jaką jednostkę chorobową ostatecznie rozpoznano, zaś brak rozpoznania nie pozwolił wypowiedzieć się co do wielkości ryzyka genetycznego. W ocenie biegłych wyniki badań molekularnych przeprowadzonych w Krakowie dowiodły niemożliwości zastosowania analizy DNA do oceny stanu zdrowia płodu powódki w warunkach krajowych. Zdaniem biegłych dobry specjalista dysponujący sprzętem USG wysokiej klasy mógłby udokumentować nieprawidłowy rozwój kości długich płodu około 20-24 tygodnia ciąży, co można byłoby uznać za równoznaczne z rozpoznaniem choroby identycznej jak u starszego dziecka powodów. Dopiero wtedy można byłoby rozważać, czy w myśl obowiązującego w Polsce prawa byłyby wskazania do przerwania ciąży.
Z opinii sporządzonej dla potrzeb postępowania dyscyplinarnego przez Katedrę i Zakład Genetyki Medycznej Akademii Medycznej w Poznaniu także wynikało, że diagnostyka prenatalna dysplazji kostnych najwcześniejsza i dająca największą pewność prawidłowego rozpoznania polegałaby na pobraniu fragmentu trofoblastu w 9-10 tygodniu ciąży i przeprowadzeniu badań molekularnych, przy czym niezbędnym warunkiem przeprowadzenia takiej diagnostyki jest poznanie patologicznego genu i wcześniejsze rozpoznanie mutacji u już chorego członka rodziny. Dotąd u syna stron nie znaleziono takiej mutacji. Przede wszystkim nie zdiagnozowano jednostki chorobowej i nie było to wynikiem zaniedbań lekarzy. W związku z tym biegli stwierdzili, że nie dysponując rozpoznaniem określonej dysplazji u pierwszego dziecka powodów nie można orzec czy była możliwa technicznie dalsza diagnostyka prenatalna oparta na badaniach molekularnych. W tej sytuacji pozostały metody obrazowania, zwłaszcza ultrasonograficzna ocena płodu. Z dokumentacji lekarskiej wynikało zaś, że u obojga dzieci powodów rozwój kośćca płodu był początkowo prawidłowy, a badania wykazywały opóźnienie wzrastania kości dopiero powyżej 24 tygodnia ciąży, czyli wówczas gdy płód mógł być już zdolny do życia poza organizmem matki. Dlatego biegli uznali, że rozpoznanie na podstawie USG było zbyt późne, by móc przerwać ciążę. Nie potrafili bowiem stwierdzić czy badanie USG przeprowadzone w najlepszym ośrodku pozwoliłoby rozpoznać u płodu dysplazję kostną przed okresem osiągnięcia dojrzałości pozwalającej na przeżycie poza organizmem matki.
W opinii sporządzonej na zlecenie Sądu Okręgowego (rozpoznającego sprawę po raz pierwszy), przez Instytut -„Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka „Zakładu Genetyki Medycznej biegli uznali za najbardziej wiarygodną diagnostykę przy pomocy technik analizy DNA, której warunkiem zastosowania jest jednak uprzednia identyfikacja zmutowanego genotypu u probanda (pierwszej osoby chorej w rodzinie). W sytuacji braku możliwości określenia w którym genie należy szukać mutacji, biegli zgodzili się z pozostałymi zespołami, że jedynym badaniem prenatalnym jakie można było zaproponować powódce było obrazowanie USG. Jednocześnie wskazali, że przeprowadzenie biometrii (szczegółowych pomiarów płodu) było możliwe od 20 tygodnia ciąży wzwyż. Dla uzyskania pewności konieczne były seryjne, kilkakrotne pomiary kości długich, aby można było ocenić dynamikę ich wzrastania.
W oparciu o dokumentację lekarską biegli ustalili, że opóźnienie wzrastania kości długich w wypadku pierwszej ciąży powódki zauważone zostało około 24 tygodnia, natomiast w ciąży drugiej około 26 tygodnia. Trudno było zaś określić, czy możliwe było wykrycie ich odpowiednio wcześnie, na tyle aby dać powódce możliwość podjęcia decyzji co do losów drugiej ciąży. Biegli potwierdzili, że w życiu płodowym nie ma możliwości leczenia dysplazji kostnych, nie ma też możliwości określenia terapii przyczynowej tej choroby. Stwierdzili też, iż w sytuacji, gdy proband jest jedyną osobą dotkniętą schorzeniem, którego ostateczne zdefiniowanie nie jest w danym momencie możliwe, wówczas tryb dziedziczenia oraz zakres ryzyka urodzenia się kolejnego dziecka z taką samą chorobą pozostaje w sferze rozważań teoretycznych i trudno precyzyjnie je określić. Nie zawsze deformacje i niedobór wzrostu widoczne są już w momencie urodzenia; rutynowe pomiary córki powodów tuż po urodzeniu nie odbiegały w istotny sposób od norm dla wieku i płci noworodka.
Reasumując, wszyscy biegli przyjęli, że udokumentowanie zaburzeń wzrastania kości długich u płodu wymaga z reguły powtarzania szczegółowych pomiarów, a prawdopodobieństwo ustalenia na podstawie pomiarów przeprowadzonych między 20 a 24 tygodniem ciąży w sposób wiążący czy płód w drugiej ciąży dotknięty został taka samą chorobą jak dziecko z pierwszej ciąży było niewielkie. Opóźnienie wzrastania kości długich u rodzeństwa W. stwierdzono odpowiednio w 24 i 26 tygodniu ciąży. W sytuacji gdy nie można było przeprowadzić diagnostyki prenatalnej przy pomocy badań molekularnych (z braku wiedzy jakiej mutacji i w którym genie należało poszukiwać u płodu podczas drugiej ciąży, gdyż nie dało się ustalić defektu na poziomie DNA u syna powodów) jedynym możliwym do przeprowadzenia było badanie USG, które należałoby wykonać pomiędzy 20-24 tygodniem ciąży co najmniej dwukrotnie w celu pomiarów biometrycznych. Ewentualnie dałoby to podstawy do ustalenia czy płód mógł być dotknięty chorobą identyczną jak starsze dziecko powodów a co mogłoby być wskazaniem do przerwania ciąży. Biegli nie byli jednak w stanie ocenić czy w tym przedziale czasowym powyższa diagnoza była możliwa.
W okresie od pierwszej wizyty powódki w poradni konsultacyjnej w Łomży w dniu 8 marca 1999 r. następna wizyta u lekarza prowadzącego miała miejsce po upływie ponad dwóch miesięcy, powódka była wtedy w 18 tygodniu ciąży. Przez dłuższe okresy czasu powódka przebywała poza miejscem stałego zamieszkania. Telefonując w dniu 4 kwietnia 1999 r. do Krakowa z informacją o kolejnej ciąży i zapytaniem o wyniki badań genetycznych nie skorzystała z propozycji przyjazdu wraz z pierwszym dzieckiem do Krakowa, podczas gdy w tym samym czasie podróżowała po kraju.
Skierowanie do pozwanego Szpitala powódka uzyskała w dniu 27 sierpnia 1999 r., tj. w 31 tygodniu ciąży. Zgłosiła się tam dopiero po 10 dniach, tj. w dniu 6 września 1999 r.. Badania USG przeprowadzone następnego dnia wykazały dysproporcję w długości kości udowej i średnicy główki u płodu. Wtedy powódka otrzymała skierowanie do poradni konsultacyjnej w Białymstoku, gdzie zgłosiła się dopiero po upływie kolejnych 10 dni.
	Ostatecznie u córki powodów podobnie jak i u starszego syna na podstawie analizy zdjęć RTG oraz obrazu klinicznego rozpoznano ciężką postać dysplazji kręgosłupowo-przynasadowej najprawdopodobniej dotychczas nie opisanej. Na tej podstawie biegli uznali, że poszukiwanie mutacji odpowiedzialnych za wystąpienie achondroplazji lub hipochondroplazji w genie FGFR3 nie dałoby żadnych podstaw do orzeczenia czy płód z drugiej ciąży mógł być dotknięty tym samym schorzeniem co starsze dziecko powodów. Dlatego poza zakresem oceny, jako bezprzedmiotowe Sąd Apelacyjny pozostawił rozważania czy wady rozwojowe stwierdzone poprzez badania USG podczas drugiej ciąży powódki należało zakwalifikować jako ciężkie i nieodwracalne upośledzenie płodu albo nieuleczalną chorobę zagrażającą jego życiu.
Reasumując: w oparciu o ustalenia zawarte w powyższych opiniach biegłych, które nie zostały skutecznie zakwestionowane przez strony Sąd Apelacyjny uznał, że nie było możliwości na podstawie badań USG zdiagnozowania ewentualnych wad rozwojowych u córki powodów w na tyle wczesnym okresie ciąży, że dziecko nie uzyskało jeszcze zdolności samodzielnego życia poza organizmem matki, co wykluczyło możliwość dokonania aborcji w oparciu o przepisy ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży.
W tej sytuacji Sąd Apelacyjny stwierdził, że skoro przyczyny powstania szkody powodowie upatrywali w fakcie urodzenia się niepełnosprawnego dziecka, a tego zdarzenia nie można było uniknąć w ramach obowiązującego porządku prawnego, to nie zaistniał związek przyczynowy między szkodą, a działaniem pozwanego Szpitala. W takich okolicznościach z oczywistych względów niezasadne stały się roszczenia odszkodowawcze z tytułu utraty zarobków oraz kosztów leczenia powódki jak również rozważania dotyczące koncepcji odpowiedzialności cywilnej na zasadzie tzw. wrongful conception czy też wrongful birth.
Sąd Apelacyjny podzielił natomiast stanowisko Sądu Okręgowego i uznał za zasadne roszczenie powódki z tytułu zadośćuczynienia na skutek naruszenia jej praw jako pacjentki, które należało traktować w kategoriach ochrony dóbr osobistych. Nie było bowiem podstaw do odrębnego przyznania dwóch zadośćuczynień na podstawie przepisów o ochronie dóbr osobistych przewidziane w kodeksie cywilnym oraz w oparciu o przepisy o zakładach opieki zdrowotnej.
	Jak stwierdził Sąd Apelacyjny, stosownie do art. 19 a ustawy o zakładach opieki zdrowotnej w razie zawinionego naruszenia praw pacjenta sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę na podstawie przepisów art. 448 kodeksu cywilnego. W świetle art. 19 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej pacjent ma bowiem prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom wiedzy medycznej, a w sytuacji ograniczonych możliwości udzielenia tych świadczeń do skorzystania z rzetelnej, opartej na kryteriach medycznych procedury ustalającej kolejność dostępu do tych świadczeń, informacji o swoim stanie zdrowia, wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub ich odmowy po uzyskaniu odpowiedniej informacji, jak również zachowania intymności i poszanowania godności w czasie udzielania świadczeń zdrowotnych.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego, który podzielił w tej kwestii ustalenia Sądu l instancji ordynator Leszek Piotr P. w trakcie dwukrotnych wizyt powódki w dniach 5 i 8 marca 1999 r. w poradni konsultacyjnej naruszył postanowienia art. 19 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej poprzez zaniechanie udzielenia powódce rzetelnej informacji o stanie zdrowia i ewentualnych komplikacjach w związku ze stwierdzeniem u niej ciąży wysokiego ryzyka. W tych samych kategoriach ocenił brak skierowania powódki do poradni genetycznej mimo stwierdzenia u niej ciąży wysokiego ryzyka. W chwili wizyty powódki u pozwanego oczywistym było, iż ze względu na stwierdzone u starszego dziecka powódki schorzenie w postaci dysplazji obowiązkiem pozwanego było wystawienie skierowania do poradni genetycznej. Z drugiej strony Sąd Apelacyjny ustalając wysokość zadośćuczynienia miał na względzie zachowanie powódki, która mogła bez skierowania udać się do poradni genetycznej celem przeprowadzenia stosownych badań, względnie odbycia konsultacji. Podkreślił, że na początku kwietnia 1999 r. powódka telefonowała do poradni genetycznej w Krakowie informując o kolejnej ciąży oraz z zapytaniem o wyniki badań genetycznych. Otrzymała wówczas stosowne informacje, przy czym nie zdecydowała się na odbycie podróży do Krakowa.
	Wobec powyższego kwotę 60.000 złotych, zasądzoną przez Sąd l instancji tytułem zadośćuczynienia, Sąd Apelacyjny uznał za właściwą, określoną z uwzględnieniem wszystkich istotnych okoliczności. W szczególności nie uznał za zasadne twierdzeń pozwanych o orzeczeniu ponad żądanie, bowiem powódka domagała się kwoty 50.000 złotych tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznana na skutek odmowy skierowania na badania prenatalne oraz w ramach globalnej kwoty 250.000 złotych – sumy 50.000 złotych za naruszenie jej praw jako pacjentki. W ocenie Sądu Apelacyjnego obie żądane kwoty należało rozważać na tle naruszenia przez pozwany szpital norm ustawy o zakładach opieki zdrowotnej w części dotyczącej praw powódki jako pacjentki.
	Odnosząc się do apelacji pozwanego Szpitala a dotyczących naruszenia przez Sąd Okręgowy przepisów o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym Sąd Apelacyjny wskazał, że pomimo braku umowy z ówczesną Podlaską Regionalną Kasą Chorych w zakresie kontraktowania usług i wydawania skierowań na badania diagnostyczne działająca przy pozwanym Szpitalu poradnia konsultacyjna finansowana była ze środków własnych. W sytuacji podjęcia się przez tę agendę świadczenia usług medycznych fakt braku kontraktu z kasą chorych dla odpowiedzialności cywilnej pozwanego Szpitala nie miał znaczenia. Pozwany nie mógł skutecznie bronić się ograniczeniem świadczonych usług możliwościami diagnostycznymi. Dlatego nieudzielenie powódce pełnej, wyczerpującej informacji o istniejących zagrożeniach i brak skierowania na badania genetyczne skutkował przyjęciem odpowiedzialności pozwanego w tym zakresie.
	Nie podzielając podnoszonej w apelacji niezgodności ustaleń faktycznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego Sąd Apelacyjny stwierdził, że obowiązek wydania skierowania na badania prenatalne przez Leszka Piotra P. wypływał w sposób oczywisty z analizy wpisu dokonanego przez niego w trakcie wizyty powódki w dniu 8 marca 1999 r., jak też ze wszystkich opinii biegłych przeprowadzonych zarówno dla potrzeb niniejszego postępowania, jak też w sprawie dyscyplinarnej i w postępowaniu wyjaśniającym. Nie został też pominięty dowód z dokumentacji medycznej z Krakowa. Fakt, iż powódka mogła udać się do tego ośrodka bez stosownego skierowania nie zwalniał pozwanego Leszka Piotra P. od obowiązku wystawienia takiego skierowania, zwłaszcza że trwały badania pierwszego dziecka powodów.
Nie podzielając zarzutu dotyczącego oddalenia przez Sąd Okręgowy wniosku o przesłuchanie w charakterze świadka Ewy Kostyk, Sąd Apelacyjny stwierdził, iż złożyła ona wyczerpujące zeznania w sprawie, w której toczyło się postępowanie wyjaśniające. W takich zaś okolicznościach i przy uwzględnieniu treści opinii biegłych zbędne było przeprowadzanie tego dowodu.
Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo o odszkodowanie. Poza tym oddalona została pozostała część apelacji pozwanego Szpitala oraz apelacja powodów w całości Jako podstawę rozstrzygnięcia o kosztach został powołany art. 102 k.p.c. w zw. z art. 108 §1 k.p.c. .
	Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia zażalenia pozwanej Agnieszki Grzeszczuk kwestionującego rozstrzygnięcie o kosztach procesu. Wprawdzie w wyroku Sąd l instancji zniósł wzajemnie między stronami koszty procesu, tym niemniej jako podstawę tego rozstrzygnięcia wskazał przepis art. 102 k.p.c..

Od powyższego wyroku kasacje wniosły obie strony; powodowie w części oddalającej ich apelację i uwzględniającej apelację pozwanego Szpitala, a pozwany Szpital w części oddalającej jego apelację. Obie kasacje zostały oparte zarówno na podstawie naruszenia prawa materialnego jak i procesowego.
	Powodowie zarzucili naruszenie art. 233 k.p.c. oraz art. 328 §2 k.p.c. przez dokonanie dowolnej oceny dowodów z opinii biegłych i wyprowadzenie z nich nieuprawnionych wniosków co do niemożliwości stwierdzenia wady płodu dziecka powodów w czasie, gdy dopuszczalne było przeprowadzenie aborcji. Na tej podstawie podnieśli także naruszenie art. 378 §1 k.p.c. przez nierozpoznanie apelacyjnego zarzutu kwestionującego zakwalifikowanie winy pozwanych lekarzy jako winy nieumyślnej i wskazującego na ich winę umyślną.
	W ramach podstawy naruszenia prawa materialnego zakwestionowali zastosowanie art. 361 §1 k.c. przez błędną wykładnię i bezpodstawne przyjęcie braku związku przyczynowego pomiędzy bezprawnym zachowaniem pozwanych a szkodą powodów oraz naruszenie art. 415, art. 4201, art. 430, art. 444 k.c. i art. 133 §1 k.r. i o. przez niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji przyjęcie braku legitymacji czynnej powodów do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych obejmujących zwiększone koszty utrzymania chorego dziecka. Zarzucili także naruszenie art. 419 k.c. przez jego niezastosowanie w sytuacji stwierdzenia braku podstaw odpowiedzialności deliktowej pozwanych.
	Pozwany Szpital w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej zarzucił naruszenie art. 19 a ust.1 w zw. z art. 19 ust.1 pkt. 1 – 4 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej przez bezpodstawne stwierdzenie, że doszło do zawinionego naruszenia praw powódki jako pacjentki, naruszenie art. 1, art. 3, art. 4 ust.1-3, art. 7 pkt. 9, art. 31 ust.1 i 2 pkt. 6 i pkt. 6, art. 31 b ust.1 pkt. 4, art. 31 f ust.1, art. 53 ust.1 pkt.1 i 2 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. nr. 28, poz. 153 z późn. zm.) przez przyjęcie, że mimo braku umowy z kasą chorych na usługi medyczne poradni konsultacyjnej, pozwany Leszek P. mógł wydać powódce skierowanie na badania specjalistyczne oraz naruszenie art. 448 k.c. przez przyjęcie, mimo braku zawinienia pozwanych, że powódce należy się od pozwanego Szpitala zadośćuczynienie z powodu naruszenia jej praw jako pacjentki.
	W ramach drugiej podstawy kasacyjnej pozwany Szpital zarzucił naruszenie art. 233 §1 k.p.c. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów przy ustalaniu zawinienia pozwanych w nieskierowaniu powódki na badania prenatalne i udzielenia jej niepełnych informacji o zagrożeniach ciąży oraz pominięcie okoliczności wskazujących, iż nie została zawarta z kasą chorych umowa o świadczenie usług medycznych przez poradnię konsultacyjną.
	Po rozpoznaniu powyższych kasacji Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej apelację Szpitala Wojewódzkiego w Łomży oraz oddalającej apelacje powodów i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. Oddalona natomiast została kasacja pozwanego Szpitala.
W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd Najwyższy stwierdził, że przedmiotowe kasacje zostały rozpoznane stosownie do art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2005 r., nr 13, poz. 98) oraz na podstawie przepisów kodeksu postępowania cywilnego w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie powyższej ustawy.
Przede wszystkim Sąd Najwyższy wskazał, że sądy I i II instancji prawidłowo stwierdziły naruszenie praw powódki jako pacjentki, co uzasadniało zasądzenie zadośćuczynienia w przyjętej wysokości, na podstawie art. 448 k.c. w związku z art. 19 a ust.1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz. U. nr. 91, poz. 408 z późn. zm.). Miała ona bowiem prawo m.in. do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom wiedzy medycznej oraz do informacji o swoim stanie zdrowia, zaś zgodnie z art. 37 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza ( Dz. U. z 2002 r., nr 21, poz. 204 z późn. zm.) w razie wątpliwości diagnostycznych lub terapeutycznych lekarz powinien zasięgnąć opinii właściwego lekarza specjalisty.
Uznając za nieskuteczny zarzut pozwanego Szpitala dotyczący naruszenia art. 233 §1 k.p.c. Sąd Najwyższy zauważył, że w świetle zgromadzonych opinii wszystkich instytutów naukowo – badawczych, a także załączonych publikacji medycznych i materiałów instruktażowych dla lekarzy ginekologów, nie budziło wątpliwości, iż wystąpienie wady genetycznej w postaci ciężkiej dysplazji kręgosłupowo – przynasadowej u pierwszego dziecka powódki stanowiło przesłankę medyczną wskazującą na prawdopodobieństwo wystąpienia takiej wady i u drugiego płodu, co powodowało konieczność skierowania powódki pod opiekę specjalistycznej poradni genetycznej. Pozwany, jako lekarz ginekolog specjalista, zobowiązany był także do udzielenia powódce wyczerpujących i zrozumiałych informacji o jej stanie zdrowia i genetycznych zagrożeniach płodu oraz konieczności pozostawania pod opieką poradni genetycznej i wykonywania okresowych badań USG płodu z większą częstotliwością niż zazwyczaj, jak również wskazania, w którym okresie ciąży badania te mogłyby wykryć ewentualną wadę genetyczną płodu.
Z niekwestionowanych ustaleń wynikało bowiem, że pozwany Leszek Piotr P. otrzymał dokumentację lekarską pierwszego dziecka powódki pozwalającą na stwierdzenie powyższych zagrożeń drugiej ciąży i zaznaczył w karcie informacyjnej podejrzenie choroby genetycznej i ciążę wysokiego ryzyka. Natomiast nie tylko nie dopełnił żadnego z wyżej wskazanych obowiązków a przeciwnie: odmówił uzasadnionemu żądaniu powódki skierowania jej na badania specjalistyczne do poradni genetycznej i wprowadził w błąd wskazując, że badania USG nie wykazały wady płodu, choć powinien był wiedzieć, że badania powyższe wykonane w tym okresie ciąży nie mogą wykryć tego rodzaju wady genetycznej i konieczne jest wykonywanie ich systematycznie w późniejszym okresie, częściej niż zazwyczaj.
Dlatego za trafnie Sąd Najwyższy uznał stwierdzenie przez sądy niższych instancji, że naruszenie przez pozwanego Leszka P. powyższych obowiązków było przez niego zawinione. Lekarz ginekolog powinien wiedzieć, w oparciu o dostępne publikacje specjalistyczne, o tego rodzaju zagrożeniach genetycznych ciąży i sposobie postępowania w wypadku podejrzenia ich wystąpienia. Na lekarzu, jako profesjonaliście, spoczywa obowiązek rzeczywistych, merytorycznych kompetencji i udzielania informacji. Obowiązek podnoszenia kwalifikacji zawodowych przez lekarza oraz śledzenia postępów nauki i techniki medycznej wynika wprost z art. 18 ustawy o zawodzie lekarza oraz art. 55 kodeksu etyki lekarskiej. Ignorancja w tym zakresie, jak również dezinformacja, informacja nierzetelna oraz brak informacji, stanowią zdaniem Sądu Najwyższego, o winie lekarza. Obowiązek udzielania informacji przez lekarza powinien bowiem być realizowany w sposób umożliwiający pacjentowi uzyskanie dostatecznych i zrozumiałych informacji, koniecznych do podjęcia decyzji o dalszym postępowaniu.
W tej sytuacji Sąd Najwyższy stwierdził, że wobec zawinionych zaniedbań pozwanego Leszka P. oraz nieprzeciwdziałaniu ich skutkom przez pozwaną Agnieszkę Grzeszczuk, mimo uzasadnionej skargi powódki, pozwany Szpital winien ponieść odpowiedzialność odszkodowawczą na podstawie art. 430 k.c. jako ich zwierzchnik za szkodę wyrządzoną z winy podwładnych przy wykonywaniu powierzonych im czynności. Dla odpowiedzialności tej Sąd Najwyższy uznał za bez znaczenia istnienie lub brak umowy z Kasą Chorych, pozwalającej na kierowanie pacjentek poradni konsultacyjnej na badania specjalistyczne. Nawet jeżeli takiej umowy nie było i pozwany Leszek Piotr P. nie mógł wydać powódce skierowania na specjalistyczne badania prenatalne ani skierować do poradni genetycznej, to miał obowiązek udzielenia jej informacji i wskazania realnych możliwości uzyskania takiego skierowania w celu wykonania niezbędnych badań oraz odnotować to w dokumentacji lekarskiej. Taki obowiązek spoczywał na nim także wówczas, gdyby z jakichkolwiek innych względów, w tym etycznych (art. 39 ustawy o zawodzie lekarza), nie chciał wydać skierowania na genetyczne badania prenatalne.
Za bezzasadne Sąd Najwyższy uznał także zawarte w kasacji pozwanego Szpitala zarzuty naruszenia prawa materialnego. Stwierdził, że podnoszone w uzasadnieniu okoliczności dotyczące zaniedbań samej powódki co do możliwości uzyskania konsultacji czy opieki poradni genetycznej, pozostały poza oceną Sądu Najwyższego gdyż nie znalazły podstaw w ustaleniach faktycznych (wobec niezgłoszenia odpowiednich zarzutów procesowych), jak również uwzględnił je Sąd Apelacyjny określając stosowną sumę zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c.. Przyjęcie zaś art. 430 k.c. jako podstawy odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego Szpitala, oraz wszelkie przyczyny uchylenia zaskarżonego wyroku, uczyniły bezprzedmiotowym kasacyjny zarzut naruszenia art. 419 k.c..
Za zasadną Sąd Najwyższy uznał natomiast kasację powodów. Przede wszystkim rozważono legitymację materialnoprawną powodów co do przysługiwania im roszczeń odszkodowawczych na tle naruszenia art. 4a ust.1 pkt. 2 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. nr 17, poz. 78 z późn. zm.) i uniemożliwienia przerwania ciąży w warunkach dopuszczonych w ustawie. Sąd Najwyższy podkreślił, że przedmiotowa sprawa ma charakter precedensowy, aczkolwiek w przedmiocie roszczeń odszkodowawczych na skutek naruszenia przepisów ustawy o planowaniu rodziny ukształtowało się już orzecznictwo gdy ciąża powstała w wyniku przestępstwa (wyrok z dnia 21 listopada 2003 r. V CK 16/03, publ. OSNC 2003/6/104).
	Nie negując kontrowersyjności problemu Sąd Najwyższy stwierdził, że skoro ustawa z 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży przyznała rodzicom prawo do świadomego planowania rodziny, a kobiecie prawo do przerwania ciąży, m. in. w sytuacji określonej w art. 4a ust.1 pkt. 2, z tzw. przyczyn genetycznych, to prawa te mają charakter praw podmiotowych rodziców, a ich naruszenie rodzi odpowiedzialność odszkodowawczą.
	Z wywodów zawartych w uzasadnieniu wynika, że skoro badania prenatalne lub inne przesłanki medyczne wskazują na duże prawdopodobieństwo ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia płodu, rodzice mają prawo do świadomego podjęcia decyzji, czy chcą i mogą obciążyć siebie i swoją rodzinę skutkami urodzenia dziecka upośledzonego. Mają prawo w takiej sytuacji podjąć decyzję o przerwaniu ciąży. Działanie lub zaniechanie lekarza polegające na odmowie skierowania na odpowiednie badania prenatalne lub pod opiekę poradni genetycznej w sytuacji zagrożenia płodu wadą genetyczną, nieudzielenie rodzicom pełnych informacji o tym zagrożeniu oraz o możliwości, sposobach i terminie, w jakim wadę można wykryć, stanowi naruszenie obowiązków lekarza i praw pacjenta, a także prawa rodziców do planowania rodziny i podjęcia świadomej decyzji o posiadaniu dziecka dotkniętego wadą genetyczną lub o przerwaniu ciąży, zgodnie z przepisami ustawy o planowaniu rodziny. Uniemożliwienie rodzicom skorzystania z tych praw, prowadzące do urodzenia wbrew ich woli dziecka upośledzonego, rodzi po stronie podmiotu odpowiedzialnego obowiązek zapłaty odpowiedniego zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. za krzywdę doznaną w wyniku naruszenia ich dóbr osobistych. Naruszenie powyższych praw podmiotowych uzasadnia również roszczenia odszkodowawcze na podstawie art. 444 §1 w związku z art. 361 §1 i 2 k.c., obejmujące nie tylko szkodę majątkową w postaci kosztów ciąży i porodu czy utraty możliwości zarobkowych matki po urodzeniu upośledzonego dziecka, lecz także szkodę wynikającą z konieczności ponoszenia przez rodziców zwiększonych kosztów utrzymania niepełnosprawnego dziecka.
	Sąd Najwyższy podkreślił jako rzecz oczywistą, że szkody rodziców nie stanowi fakt urodzenia się dziecka dotkniętego wadą genetyczną, gdyż urodzenie się człowieka w żadnym wypadku nie może być uznane ża szkodę, także w rozumieniu prawa cywilnego. Ich szkodą jest określony w art. 444 w zw. z art. 361 §2 k.c. uszczerbek majątkowy wynikający z konieczności ponoszenia dodatkowych kosztów utrzymania i wychowania związanych z upośledzeniem dziecka, których to wydatków nie planowali i na które się nie godzili. Nie musieliby kosztów tych ponosić, gdyby nie zostało naruszone ich prawo do planowania rodziny i podjęcia decyzji o przerwaniu ciąży. Tak rozumiana szkoda majątkowa rodziców pozostaje w związku przyczynowym (art. 361 §1 k.c.) z zaniedbaniami lekarzy pozbawiającymi rodziców możliwości zadecydowania o przerwaniu ciąży. Tylko za to lekarze mogą ponieść odpowiedzialność, bowiem samo upośledzenie dziecka niewątpliwie pozostaje poza zakresem ich działań i odpowiedzialności.
	W tych okolicznościach Sąd Najwyższy uznał, że rodzice, a nie dziecko, posiadają legitymację czynną do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych za szkodę majątkową obejmującą zwiększone koszty utrzymania upośledzonego dziecka, ponoszone przez nich w wyniku zawinionego naruszenia przez lekarzy prawa do planowania rodziny i przerwania ciąży na podstawie art. 4a ust. 1 pkt.2 ustawy o planowaniu rodziny (…). Podkreślił przy tym ,że stanowisko takie przeważa w orzecznictwie zdecydowanej większości krajów, w których dochodziło do procesów odszkodowawczych związanych z pozbawieniem kobiety możliwości dokonania zgodnego z prawem przerwania ciąży z tzw. przyczyn genetycznych. Wykluczając prawo dziecka do dochodzenia takich roszczeń, stwierdził, że w literaturze i orzecznictwie podkreśla się, iż żadne prawa samego dziecka nie zostają naruszone wskazanymi wyżej zawinionymi działaniami lekarzy, bowiem nie istnieje prawo dziecka do nieurodzenia się w razie występowania wad płodu i sam fakt urodzenia się dziecka nie może być uznany za jego szkodę. Podzielając to stanowisko, Sąd Najwyższy stwierdził, że odmowa w dotychczasowym postępowaniu legitymacji czynnej rodzicom do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych i przyznanie jej dziecku nastąpiła z naruszeniem art. 444 w zw. z art. 361 k.c..
	Sposób określenia odszkodowania, zdaniem Sądu Najwyższego, winien mieć na względzie jedynie szkodę wywołaną zwiększonymi kosztami utrzymania upośledzonego dziecka. Gdyby bowiem płód nie był dotknięty wadami genetycznym, i rodzice nie mieliby prawa do przerwania ciąży w świetle art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o planowaniu rodziny, musieliby ponosić koszty utrzymania zdrowego dziecka, które by się urodziło. Dlatego na tle art. 444 k.c. w zw. z art. 361 § 2 k.c. odszkodowanie winno uwzględniać pokrywanie części zwiększonych kosztów, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, a zwiększone wydatki rodziców, w zasadzie powinny być przybrać postać miesięcznej renty (art. 444 § 2 k.c.), jeżeli niemożliwe jest ustalenie okresu, przez jaki będą ponoszone.
	Odnośnie istnienia związku przyczynowego (art. 361 §1 k.c.) między szkodą a działaniem zobowiązanego do odszkodowania, Sąd Najwyższy wskazał, że istnienie takiego związku zależy od pozytywnego ustalenia, iż zaniedbania lekarza co do oceny stanu zagrożenia płodu wadą genetyczną, informacji o takim zagrożeniu oraz o konieczności wykonywania w odpowiednim czasie stosownych badań prenatalnych, skierowaniu na takie badania lub pod opiekę właściwego specjalisty, umożliwiały kobiecie dokonanie przerwania ciąży zgodnie z art. 4a ust. 1 pkt. 2 ustawy o planowaniu rodziny. Podkreślono, że w niniejszej sprawie Sądy obu instancji prawidłowo przyjęły, iż lekarze pozwanego Szpitala dopuścili się takich zawinionych zaniedbań.
	Sąd Najwyższy zauważył, że dalsze wnioski były jednak rozbieżne. Sąd I instancji przyjął takie istnienie związku przyczynowego pomiędzy szkodą a zaniedbaniami lekarzy, natomiast Sąd drugiej instancji uznał brak związku przyczynowego, wyprowadzając z opinii biegłych wniosek, iż nawet gdyby pozwani lekarze dopełnili swoich obowiązków i tak nie byłoby możliwe wykrycie wady płodu i postawienie pełnej diagnozy w czasie, gdy dopuszczalne było przerwanie ciąży na warunkach określonych w art. 4 a ust. 1 i 2 ustawy o planowaniu rodziny, tzn. do chwili osiągnięcia przez płód zdolności do samodzielnego życia poza organizmem kobiety ciężarnej.
	Powyższą ocenę opinii i wnioski Sądu II instancji Sąd Najwyższy uznał za dowolne i dokonane z naruszeniem art. 233 §1 k.p.c.. poprzez pominięcie występujących między nimi istotnych różnic a nawet sprzeczności w zasadniczej kwestii, tj. czy możliwe było wykrycie przy pomocy badań USG wady płodu w okresie przed uzyskaniem przez niego zdolności do samodzielnego życia poza organizmem matki. Dlatego ustalić należało kiedy płód uzyskuje zdolność do samodzielnego życia poza organizmem matki. 
	Jak zauważył Sąd Najwyższy z opinii biegłych z Zakładu Genetyki Medycznej Centrum Zdrowia Dziecka, wynikało, że następuje to około 24 tygodnia ciąży (k. 777 – 781), podczas gdy Sąd Apelacyjny przyjął, że przerwanie ciąży z przyczyn genetycznych dopuszczalne jest jedynie do 20 tygodnia ciąży, powołując się na nieokreślone bliżej opinie biegłych, choć z żadnej opinii ten termin nie wynika. Tymczasem w zasadzie wszyscy biegli z mniejszą lub większą pewnością stwierdzili, że wykrycie takiej wady płodu, jaką dotknięta jest córka powodów, możliwe było przy pomocy badań USG w już pomiędzy 20 a 24 tygodniem ciąży. W szczególności nie można było wnioskować, że skoro wykrycie wady płodu nastąpiło rzeczywiście dopiero około 28 tygodnia ciąży, to dopiero wtedy możliwe było wykrycie tej wady. Z tych względów Sąd Najwyższy stwierdził, iż zarówno ustalenie, że wadę płodu córki powodów można było w sposób wiarygodny i miarodajny wykryć dopiero po 24 tygodniu ciąży, jaki ustalenie, że przerwanie ciąży z tzw. przyczyn genetycznych dopuszczalne jest tylko do 20 tygodnia ciąży pozostaje w sprzeczności z powołanymi dowodami. To uchybienie miało zaś decydujący wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W tych okolicznościach Sąd Najwyższy uznał za uzasadniony kasacyjny zarzut naruszenia art. 361 §1 k.c..
	Do naruszenia art. 361 §1 k.c., zdaniem Sądu Najwyższego, doszło również dlatego, że przepis art. 4a ust.1 pkt.2 ustawy o planowaniu rodziny nie uzależnia dopuszczalności przerwania ciąży z przyczyn w nim wskazanych od ustalenia w sposób pewny, że płód dotknięty jest określoną wadą genetyczną. Zgodnie z jego treścią przerwanie ciąży jest dopuszczalne jeżeli badania prenatalne lub inne przesłanki medyczne wskazują na duże prawdopodobieństwo ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia płodu, a to oznacza, że nie musi istnieć całkowita pewność upośledzenia płodu, wystarczy duże prawdopodobieństwo, które może wynikać także z innych przesłanek medycznych, niż wyniki badań prenatalnych. Przez to brak było podstaw do stawiania powodom wymagania, aby udowodnili z całą pewnością istnienie związku przyczynowego w rozumieniu art. 361 §1 k.c. w sytuacji, gdy biegli lekarze pięciu instytutów naukowo - badawczych nie byli w stanie wskazać w jakim najwcześniej czasie wada płodu córki powodów było możliwa do wykrycia, a ustawa dla dopuszczalności przerwania ciąży z tych przyczyn wymaga jedynie istnienia dużego prawdopodobieństwa wady, wykazanego także w inny sposób niż badania prenatalne.
	Sąd Najwyższy podkreślił, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem doktryny i orzecznictwa w sprawach, w których szkoda wynikła z błędów lub uchybień lekarzy a obiektywnie utrudnione jest wykazanie w sposób pewny przez poszkodowanego istnienia związku przyczynowego pomiędzy zaniedbaniami pracowników służby zdrowia a szkodą, wystarczy wykazanie z dostateczną dozą prawdopodobieństwa istnienia takiego związku (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 1973 r., sygn. II CR 692/73, publ. OSNCP 1974 r., nr 10, poz. 155 i z dnia 3 października 1979 r., sygn. II CR 304/79, publ. OSNCP 1980 r., nr 9, poz. 64).
	Za uzasadniony Sąd Najwyższy uznał także zarzut procesowy kasacji powodów dotyczący naruszenia art. 378 §1 k.p.c. związany z nierozpoznaniem zarzutu apelacyjnego, kwestionującego kwalifikację winy pozwanych lekarzy jako nieumyślnej. Powodowie wskazując na winę umyślną pozwanych lekarzy, w szczególności Leszka Piotra P., powoływali się na nieudzielenie powódce stosownych informacji i niekierowanie jej na badania specjalistyczne, co według nich miało na celu uniemożliwienie wykonania zabiegu przerwania ciąży. Uzasadnienie Sądu Okręgowego było w tej kwestii bardzo pobieżnie i sprowadzające się w do przytoczenia definicji winy umyślnej oraz stwierdzenia, że jej nie wykazano. Sąd II instancji, mimo zarzutu, także tej okoliczności szerzej nie rozważył co uniemożliwiło kontrolę kasacyjną tego rozstrzygnięcia. 
	Z tych przyczyn Sąd Najwyższy, uznał kasację powodów za usprawiedliwioną.

	Po ponownym rozpoznaniu apelacji Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 7 marca 2006 r. uchylił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Łomży z dnia 6 maja 2004 r. w zakresie odszkodowania w kwocie 6.899 złotych (pkt I b) oraz co do oddalonego powództwa (pkt II), jak również kosztów procesu (pkt III i IV) i w tej części przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji, pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.
	W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny stwierdził, że wobec oddalenia przez Sąd Najwyższy kasacji pozwanego Szpitala i niepodzielenia podniesionych w niej zarzutów, przyjąć należało, że doszło do naruszenia praw powódki jako pacjentki w sposób uzasadniający zasądzenie zadośćuczynienia za zawinione, co najmniej w stopniu niedbalstwa, zaniedbania pozwanego Leszka Piotra P. (art. 448 k.c. w zw. z art. 19 ust. 1 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej). W połączeniu z brakiem przeciwdziałania następstwom przez pozwaną Agnieszkę Grzeszczuk dało to podstawy do przyjęcia odpowiedzialności pozwanego Szpitala na zasadzie art. 430 k.c..
	Oceniając ponownie zarzuty obu apelacji Sąd Apelacyjny miał na względzie ocenę prawną dokonaną przez Sąd Najwyższy. W tym kontekście apelację powodów uznał za uzasadnioną w całości, zaś apelację pozwanego Szpitala w części dotyczącej zasądzenia kwoty 6.899 złotych.
	Podkreślił, że powodowie swoje roszczenia odszkodowawcze wywodzili z konstrukcji odpowiedzialności cywilnej lekarza za szkodę wywołaną niechcianym urodzeniem się dziecka upośledzonego, określanej w doktrynie zagranicznej pojęciem wrongfull birth (czyli z tytułu złego urodzenia). Winy lekarza upatrywali w niewykryciu kalectwa dziecka (w tym wypadku przez odmowę skierowania do poradni genetycznej) a przez to pozbawienia rodziców możliwości przeprowadzenia aborcji. Powoływali się przy tym na istnienie obowiązku należytej staranności według standardów powszechnie przyjętych przy wykonywaniu zawodu lekarza oraz naruszenie tego obowiązku, jak również związek przyczynowy między nagannym zachowaniem a uszczerbkiem będącym jego następstwem.
	Uwzględniając wiążące stanowisko Sądu Najwyższego, Sąd Apelacyjny zakwestionował pogląd Sądu Okręgowego o braku legitymacji materialnoprocesowej obojga powodów w zakresie roszczeń odszkodowawczych jak i powoda co do żądania wyrównania szkody niemajątkowej, zważywszy, że doszło do naruszenia prawa podmiotowego rodziców do świadomego planowania rodziny i prawa kobiety do przerwania ciąży wynikających z art. 4 a ust.1 pkt. 2 ustawy z dnia 7 stycznia 1993r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności dokonania przerwania ciąży. Powołując się na piśmiennictwo zwrócił uwagę, że uznanie roszczeń ojca z tego tytułu za uzasadnione deliktowo rodzi obowiązek zapłaty zadośćuczynienia na mocy art. 448 k.c. za krzywdę doznaną w wyniku naruszenia dobra osobistego (por. Tomasz Justyński, Poczęcie i urodzenie dziecka jako źródło odpowiedzialności cywilnej, Zakamycze 2003 r., s. 149 – 153).
	Sąd Apelacyjny podkreślił, że dotychczas Sąd I instancji rozstrzygnął jedynie o zadośćuczynieniu należnym powódce z tytułu naruszenia jej praw jako pacjentki poprzez odmowę skierowania na badania specjalistyczne i pozbawienie możliwości podjęcia decyzji o aborcji, a także cierpień psychicznych związanych z ciążą, porodem i załamaniem psychicznym w okresie sześciu miesięcy po porodzie w związku z urodzeniem dziecka upośledzonego.
	Rozważając wysokość należnych powodom kwot tytułem naprawienia krzywdy niemajątkowej Sąd odwoławczy zauważył, iż powódka w zasadzie nie kwestionowała wysokości zasądzonego zadośćuczynienia, aczkolwiek roszczenie to objęła zaskarżeniem, jak się wydaje oznaczało zaakceptowanie tej kwoty na tle art. 448 k.c., zwłaszcza że powodowie zażądali równocześnie wyrównania szkody majątkowej powstałej na skutek naruszenia tych samych dóbr osobistych. Podkreślił też ewentualną solidarną odpowiedzialność pozwanych lekarzy na podstawie art. 441 k.c., również w zakresie zasądzonej już prawomocnie kwoty 60.000 złotych co powinno znaleźć odzwierciedlenie w sentencji wyroku.
	W kwestii nierozpoznanych roszczeń odszkodowawczych powodów jako rodziców z tytułu ich praw podmiotowych na podstawie art. 444 §1 k.c. w związku z art. 361 §1 i 2 k.c. Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Najwyższy rozstrzygnął kwestię materialnoprawnych uprawnień powodów i dokonał oceny prawnej co do przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego Szpitala, wskazując iż zachowanie jego pracowników miało charakter zawiniony, w konsekwencji uzasadniający odpowiedzialność Szpitala na zasadzie art. 430 k.c.. W szczególności przyjął, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy zaniedbaniami lekarzy a szkodą, która powstała w majątku powodów na skutek niemożności dokonania przez powódkę aborcji. Wykrycie wad płodu możliwe było w okresie umożliwiającym dokonanie aborcji z przyczyn wskazanych w art. 4 a ust.1 pkt.2 ustawy o planowaniu rodziny. Niekwestionowanym bowiem było, że powódka poddałaby się zabiegowi aborcji w wypadku uzyskania informacji o dużym prawdopodobieństwie ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia płodu.
	Podkreślony został także brak podstaw do wymagania od powodów aby z całą pewnością udowodnili istnienie związku przyczynowego w sytuacji, gdy biegli lekarze pięciu instytutów badawczych nie byli pewni, kiedy możliwe było wykrycie wad płodu. Jednakże kwestia uznania choroby córki powodów za uzasadniającą przerwanie ciąży z tzw. przyczyn eugenicznych na podstawie art. 4a pkt. 2 ustawy z dnia 7 stycznia 1993r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i zagrożeniach ciąży nie była dotychczas rozważana, a opinie i oceny biegłych w tym przedmiocie nie były stanowcze (opinia Akademii Medycznej w Białymstoku Zakładu Genetyki Klinicznej, opinia Instytutu Psychiatrii i Neurologii Zakładu Genetyki w Warszawie i opinia Akademii Medycznej w Poznaniu Katedry i Zakładu Genetyki Medycznej).
	Między innymi biegli z Akademii Medycznej w Poznaniu Katedry i Zakładu Genetyki Medycznej oraz Instytutu Psychiatrii i Neurologii Zakładu Genetyki w Warszawie wyrazili pogląd, że przy tak poważnej wadzie rozwojowej i nieprecyzyjnym określeniu pojęcia „ciężkie i nieodwracalne upośledzenie płodu" należało umożliwić rodzicom podjęcie decyzji, co do kontynuacji bądź przerwania ciąży. Przyjęcie analogicznych zasad ustalania istnienia związku przyczynowego w tej kwestii, jak w przypadku możliwości wykrycia wad płodu w czasie umożliwiającym dokonanie aborcji w ramach obowiązującego porządku prawnego, dawałoby podstawy do przyjęcia w kontekście wyżej wskazanych opinii biegłych, iż taki związek istnieje.
	Sąd Apelacyjny uznał za uzasadniony zarzut dotyczący prawidłowości zakwalifikowania winy pozwanych lekarzy jako nieumyślnej. Nie zostały bowiem rozważone okoliczności i dowody zgłoszone przez powodów, m.in., że lekarze obejmowali swym zamiarem wyrządzenie szkody, co pozwalałoby na przypisanie im winy umyślnej, a w konsekwencji obciążenie odpowiedzialnością. Nadal bowiem aktualny jest poglądu o wyłączeniu działania art. 120 §1 k.p. wobec pracownika wyrządzającego szkodę osobie trzeciej z winy umyślnej (uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 1976 r., sygn. III CZP 5/76, publ. OSNC 1977 r., nr 4, poz. 61).
	W dalszej kolejności, w wypadku stwierdzenia wszystkich przesłanek odszkodowawczych Sąd Apelacyjny wskazał na konieczność poczynienia ustaleń co do zakresu roszczeń odszkodowawczych powodów. Szkoda majątkowa, której naprawienia domagają się powodowie obejmuje bowiem utratę możliwości zarobkowych matki po urodzeniu upośledzonego dziecka jak i jego zwiększone koszty utrzymania i wychowania.
	Uchylając do ponownego rozpoznania rozstrzygnięcie zasądzające kwotę 6.699 złotych z tytułu utraty zarobków przez powódkę i kosztów jej leczenia w okresie załamania psychicznego po urodzeniu dziecka, Sąd Apelacyjny podniósł brak uzasadnienia w tej kwestii. Zwrócił też uwagę, że roszczenie powodów objęło żądania odszkodowania i renty z tytułu zmniejszenia możliwości zarobkowych powódki także za okres późniejszy, jak również, że szkoda majątkowa dotycząca kosztów opieki nad upośledzonym dzieckiem (w postaci częściowej utraty możliwości zarobkowych matki) winna stanowić składnik odszkodowania z tytułu zwiększonych kosztów utrzymania dziecka i wpływać na jego rozmiar bądź wysokość przyznanej rodzicom renty. W zasadzie odszkodowaniem w formie renty (art. 444 §2 k.c.) powinny zostać pokryte pozostałe wydatki z tytułu zwiększonych kosztów utrzymania i wychowania dziecka, w tym koszty leczenia, rehabilitacji, aparatów medycznych i innych wydatków uznanych za konieczne i celowe, z uwzględnieniem finansowania ich w części w ramach świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego. Powodowie mogą jednak dochodzić zwrotu kosztów leczenia nie wchodzących w zakres świadczeń z tego tytułu po wykazaniu celowości stosowania metod leczenia, zabiegów lub środków leczniczych nie objętych ubezpieczeniem. Zastosowanie będzie też miał art. 322 k.p.c..

	Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy ustalił i zważył co następuje:
	(...)
	Dziewczynka przeszła w lutym 2007 r. zabiegi operacyjne w postaci korekcyjnych osteotomii z wewnętrznym zespoleniem w celu wyosiowania kości kończyn dolnych oraz poprawienia ich ruchomości. Zabieg ten był niezbędny przed ewentualną decyzją o zastosowaniu metody dystrakcyjnego wydłużania kończyn. Nie można jednak wykluczyć, że nie przyniesie on spodziewanych efektów w dłuższym przedziale czasowym. U starszego dziecka stron po trzyletnim okresie czasie od zabiegu naprawy deformacji osiowej stanu kolanowego zaobserwowano powrót do stanu wyjściowego. Dlatego trudno określić czy taka deformacja nie nawróci u Moniki W., jak również czy i na jakim poziomie będzie występowała progresja zmian ograniczających ruchomość w stawach. Z tych przyczyn rokowania co do sprawności, zakresu ruchomości, i wydolności chodu są niepewne i trudne do przewidywania na przyszłość. Nie można wykluczyć konieczności korzystania przez nią z wózka inwalidzkiego.
	Obecny wzrost Moniki W. w wieku niespełna 7 lat liczy 85,5 cm, co odpowiada wzrostowi dziecka płci żeńskiej powyżej drugiego roku życia. W kończynach górnych stwierdzono (podczas badania w dniu 16 marca 2007 r.) deformację w kierunku szpotawości stawu łokciowego z przykurczem zgięciowym. Pozostałe ruchy w kończynach górnych były pełne. Co do kończyn dolnych podczas badania ortopedycznego w dniu 24 maja 2007 r. stwierdzono zaznaczoną szpotawość stanów kolanowych, zakres ich ruchomości był w normie ortopedycznej, tak samo w stawach biodrowych, stopy były płasko – koślawe i statyczne. Dziewczynka niechętnie chodzi lekko kołysząc się, dość szybko się męczy. 
	Przeprowadzone przez biegłych badania odporności humoralnej i komórkowej nie wykazały natomiast u dziewczynki niedoborów immunologicznych. Przez to nie można upatrywać, że częste, nawracające infekcje dróg oddechowych mają związek z jej chorobą zasadniczą.
	Dzieci powodów korzystają z rehabilitacji w Szpitalu w Łomży, jednak dziesięciodniowe pakiety rehabilitacyjne lub sześciotygodniowe turnusy z częstotliwością dwa razy w tygodniu nie są wystarczające, gdyż zabiegi powinny odbywać się codzienne i systematyczne w celu zapobiegania dalszym zwyrodnieniom. Powodowie ubiegając się o różne fundusze z organizacji charytatywnych i pomocowych starają się wyjeżdżać z dziećmi raz do roku do sanatorium oraz na turnusy rehabilitacyjne.
	Badania molekularne materiału genetycznego syna powodów, jak to już stwierdzono, nie doprowadziły do wyodrębnienia specyficznego genu odpowiedzialnego za wystąpienie wady genetycznej w rodzaju zaobserwowanej u niego i jego młodszej siostry. W 2007 r. pobrano ponownie materiał genetyczny do tego rodzaju badań za granicą. Nie wiadomo czy ich efekt przyniesie pozytywne rezultaty, tzn. czy uda się wyodrębnić odpowiedzialny gen. Nie można też przewidywać terminu zakończenia badań. Nie będą one miały wpływu na dalszą terapię obojga dzieci powodów.
	Rodzina powodów ma kłopoty finansowe. Po przeprowadzce do Łomży powód nie posiadał stałego zatrudnienia. Powódka korzystała z urlopu wychowawczego. Od września 1999 r. powód został zatrudniony jako nauczyciel geografii w Zespole Szkół Mechanicznych i Ogólnokształcących w Łomży. Pracował tam do sierpnia 2005 r., zarabiał miesięcznie netto od około 1.150 złotych do 1.600 złotych (t. X k. 1833). Ponadto od 1999 r. do 2004 r. pracował w Zakładzie Doskonalenia Zawodowego w Łomży, gdzie uzyskiwał dochody od 1.948 złotych do 5.112 złotych w stosunku rocznym (t. X k. 1835). W 2004 r. w IV Uzupełniającym Liceum dla Dorosłych w Łomży uzyskał także wynagrodzenie w kwocie łącznej 1.278 złotych brutto.
	Od lutego 2004 r. powód podjął zatrudnienie w Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w Łomży. Obecnie jest to jego jedyne stałe miejsce pracy (t. X k. 1837 - 1839). Otrzymuje wynagrodzenie w kwocie około 3.240 złotych brutto miesięcznie. Do tego dochodzi tzw. „trzynastka” oraz uznaniowe nagrody (w 2006 r. 2.000 złotych brutto, w 2007 r. – 3.000 złotych brutto). Jedynie okazjonalnie podejmował inne płatne zajęcia (w 2006 r. dwa razy po 300 złotych brutto). Ze względu na konieczność korzystania ze zwolnień i urlopów okolicznościowych, przekładania zajęć, nie był dobrze postrzegany przez dyrekcję w swej pierwszej pracy tj. Zespole Szkół Mechanicznych i Ogólnokształcących w Łomży. Przez to jego awans zawodowy opóźnił się o rok.
	Powódka po urodzeniu starszego syna korzystała z urlopu wychowawczego w okresie od 20 kwietnia 1998 r. do 26 października 1999 r.. W tym czasie była zatrudniona w firmie matki „Usługi Geodezyjne inż. Bernadeta Welka – Rohde” w Bydgoszczy (świadectwo pracy t. X k. 1909). Po urodzeniu córki korzystała z urlopu macierzyńskiego w okresie do 6 lutego 2000 r. oraz następnie ponownie skorzystała z urlopu wychowawczego poczynając od 7 lutego do 17 lutego 2003 r.. Po przeprowadzce do Łomży, jeszcze przed urodzeniem córki powódka podjęła pracę na podstawie umowy zlecenia w Zakładzie Doskonalenia Zawodowego w Łomży jako nauczycielka geografii. W tej formie pracowała od 1999 r. do 2005 r., otrzymując w stosunku rocznym od 3.419 złotych od 8.844 złotych brutto, jedynie w roku 2005 – 190 złotych brutto (t. X k. 1835). Wynagrodzenie z tych umów, w połączeniu z zasiłkiem wychowawczym było niewiele niższe niż zarobki jakie mogłaby uzyskać pracując na pełnym etacie nauczycielskim. Z tym, że urodzeniu córki, w trakcie urlopu macierzyńskiego jej zlecenia przejął powód, który faktycznie pracował zamiast niej.
	Później powódka ponownie podjęła pracę zarówno w Zakładzie Doskonalenia Zawodowego w Łomży jak i w niepełnym wymiarze godzin jako nauczycielka geografii w Liceum Plastycznym w Łomży, gdzie pracowała od września 2002 r. do sierpnia 2005 r., otrzymując wynagrodzenie od 266,27 złotych do 509, 65 złotych miesięcznie ( t. IX k .1807 - 1808). Znalazła także zatrudnienie w szkołach wieczorowych i zaocznych. Pracowała na zlecenie w wymiarze 20 godzin miesięcznie w szkole wieczorowej przy ZDZ-cie w Łomży. Jej dochody wynosiły początkowo około 320 zł brutto. W okresie od 1 września 2003 r. do 31 sierpnia 2005 r. była tam zatrudniona także na podstawie umowy o pracę, otrzymując wynagrodzenie w kwocie niespełna 750 złotych brutto miesięcznie (t. X k. 1835). W roku szkolnym 2003/2004 pełniła funkcję dyrektora Liceum Zaocznego dla Dorosłych. Jednak ze względu na zakres obowiązków i koszty opiekunki do dzieci z funkcji tej zrezygnowała. W 2005 r. na podstawie umowy zlecenia otrzymała też wynagrodzenie w kwocie 752 złotych brutto w Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w Łomży W tym okresie powódka swoje dochody oceniała jako wyższe niż możliwe do uzyskania z pracy na jednym pełnym etacie nauczycielskim. Jednakże przerwa w pracy z powodu urodzenia córki spowodowała, że przedłużeniu o 3,5 roku (do 27 grudnia 2004 r.) uległa możliwość uzyskania przez nią awansu zawodowego. W ostatnim okresie jej pracy dzieci uczęszczały do przedszkola integracyjnego. Korzystała też z pomocy opiekunki. W 2004 r. naukę szkolną podjął syn powodów. W 2006 r. do szkoły poszła również córka.
	Od września 2005 r. powódka w ogóle zrezygnowała z pracy. Musiała bowiem odwozić dzieci do różnych placówek, być dostępną na życzenie nauczycieli, zwłaszcza wówczas gdy naukę szkolna podjęła także córka. Powódka musi np. zawozić dzieci na miejsce w wypadku wyjścia klasy na zewnątrz np. na spacer do parku, teatru lalek, czy w sytuacji innych wycieczek klasowych na miejscu. Inaczej dzieci nie mogłyby uczestniczyć w życiu szkolnym. Ponadto w wielu wypadkach była i jest wzywana do szkoły ze względu np. na złe samopoczucie któregoś z dzieci, bóle głowy córki i inną konieczną pomoc.
	Zdaniem powódki byłaby ona w stanie pracować zawodowo i zajmować się jednym niepełnosprawnym dzieckiem, przy życzliwym podejściu współpracowników i dobrym ułożeniu planu zajęć, wygospodarowując nawet dwa dni wolne w tygodniu, co umożliwiałoby prowadzenie terapii i wyjazdy do lekarzy. Nie jest to jednak możliwe w wypadku dwojga dzieci uczęszczających do różnych klas.
	Rodzina powodów mieszka w użyczonym bezpłatnie mieszkaniu o powierzchni 31.60 m2. Brak im miejsca na urządzenie pomieszczenia do rehabilitacji dzieci. Starania o przydział lokalu komunalnego dotychczas nie przyniosły efektów. Nie stać ich finansowo na zakup lokalu mieszkalnego na wolnym rynku. W celu właściwego prowadzenia fizjoterapii córki (i jej brata) powodowie winni zainstalować w mieszkaniu urządzenia do kinezyterapii, a nawet hydroterapii, czego nie mogą uczynić ze względu na brak miejsca. Obecnie zainstalowali głęboki brodzik prysznicowy, który nie jest wystarczający.
	W związku ze skargą powodów toczyło się postępowanie dyscyplinarne w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy z tytułu odmowy skierowania powódki przez pozwanego Leszka Piotra P. na badania prenatalne.
	Powyższe okoliczności Sąd ustalił na podstawie wyjaśnień i zeznań powódki (k.136 – 137, 1413, 1708, 1869 – 1873, 1901 odwrót – 1904, 1905 odwrót - 1906), powoda (k. 672 odwrót - 673), pozwanego (k. 514 odwrót – 527, 1413, 1875 odwrót 1877, 1904 odwrót - 1905), pozwanej (k. 673, 1874 odwrót - 1875), protokołu przesłuchania pozwanego w postępowaniu dyscyplinarnym (k. 354), zeznań świadków: Barbary S. (k. 517 – 518, 1706 – 1708, oświadczenia z k. 1107), Zofii Cymkowskiej (k. 518), Ewy Załęskiej (k. 518), Michaliny Lewandowskiej (k.518 odwrót), dokumentacji medycznej powódki (k. 26, 27, 28, 44, 48- 49, 204 – 223, 237, 322 – 330, 687, 1442 – 1449, 1468 – 1518, 1601), skierowania na konsultację (k.39, 42), skierowania do szpitala i poradni konsultacyjnej w Białymstoku (k. 46, 50) dokumentacji medycznej córki powodów Moniki W. (k. 37, 40, 155 – 201, 245, 246, 248, 249 – 253, 264, 266 – 271, 310 -321, 1247, 1410, 1437, 1551, 1823 - 1830), dokumentacji medycznej syna powodów Mateusza W. (k. 30 – 31, 298 - 309, 450 – 465, 579, 1438), zawiadomienia powódki o zakończeniu badań molekularnych dotyczących Mateusza W. (k. 463), zaświadczenia o stanie zdrowia powoda (k. 1125), dokumentacji fotograficznej obojga dzieci (k. 1411), opinii biegłych (k. 282 – 283, 285 -286, 288 - 291, 581 – 585, 619, 633 – 635, 773 – 776, 777 – 781, 796 – 797, 800, 1035 – 1040, 1336 – 1357, 1575, 1610 – 1627, 1764 – 1768, 1769), informacji encyklopedycznych (k. 34 - 35),wypisu z KRS – u (k.52 – 55, 57), wycinków prasowych (k. 61 – 63, 893 – 898, 1108 - 1113), korespondencji powódki ze Szpitalem w Łomży i Podlaską Regionalną Kasą Chorych (k. 65,69), zaświadczeń i zestawień dotyczących wysokości zarobków powodów (k. 81, 83, 1266 – 1268, 1783 – 1778, 1807 – 1808, 1833 – 1840, 1843 – 1845, 1855 - 1856),zestawienia kosztów utrzymania i leczenia (k. 85, 87 – 93, 97 – 102, 104, 105, 230 – 236, 238 – 242, 247, 254 -263, 265, 272, 273 -281, 1249 – 1265, 1269, 1292 – 1301, 1302, 1333, 1701 - 1703), kwalifikacji pozwanej Agnieszki Grzeszczuk (k. 119 – 121), umów łączących pozwanego Leszka Piotra P. ze Szpitalem Wojewódzkim w Łomży (k. 423 - 425), kwalifikacji pozwanego (k. 427 – 433, 473), umów między Szpitalem Wojewódzkim w Łomży a Podlaską Regionalną Kasą Chorych w Białymstoku oraz regulaminów (k.332 – 353, 390 – 422, 426, 440 – 444, 663 - 666), literatury medycznej (k. 356 – 385, 1860 - 1864), zaświadczenia dotyczącego możliwości stosowania leczenia hormonem wzrostu (k. 667, 668), dokumentacji postępowania dyscyplinarnego (k. 669 – 670, 750 – 753, 921 - 923), skargi powódki do Szpitala Wojewódzkiego w Łomży (k. 1519 - 1531), świadectwa pracy powódki (k. 1909), akt postępowania karnego Prokuratora Rejonowego w Łomży sygn. 3 Ds. 110/00, w szczególności dokumentacji medycznej, opinii biegłych i zeznań świadków, w tym Ewy Kostyk oraz akt postępowania dyscyplinarnego.
	Oceniając dowody osobowe Sąd generalnie uznał zeznania i poprzedzające je wyjaśnienia stron za wiarygodne. Rozbieżności w nich występujące były wynikiem subiektywnych ocen, zwłaszcza w kwestii konfliktu między pozwanym a powódką. Nie było jednak sporna przyczyna powyższych nieporozumień oraz odmowa skierowania powódki na badania prenatalne. Z kolei Barbara S. większe znaczenie przykładała do stanu zdrowia powódki niż do kwestii związanych z sytuacją zdrowotną starszego dziecka stron. Powódka nie twierdziła kwestii aby z własnej inicjatywy objaśniła jej stan zdrowia dziecka.
	Również zeznania świadków Ewy Załęskiej, Zofii Dymkowskiej i Michaliny Lewandowskiej nie budziły wątpliwości. Pierwsza ze świadków słyszała część gwałtownej rozmowy między powódką a pozwanym Leszkiem Piotrem P., w szczególności potwierdziła żądanie powódki skierowania na badania prenatalne oraz przyczyny odmowy w postaci braku zakontraktowanych usług poradni konsultacyjnej przez Kasę Chorych. Podobnie zeznała położna Michalina Lewandowska, która słyszała zarówno żądanie aborcji, jak również skierowania na badania prenatalne. Powódka w jej obecności mówiła o posiadaniu chorego dziecka.
	Odnośnie zeznań Ewy Kostyk, to potwierdziła ona fakt rozmowy telefonicznej z powódką w dniu 4 kwietnia 1999 r., brak wówczas pełnych wyników badań molekularnych, w związku z tym niemożność dokładnej oceny ryzyka powtórzenia się wady u następnych dzieci. Zaproponowała wówczas przyjazd do Krakowa. Ze zrozumieniem odniosła się do odmowy ze względu na dużą odległość. Świadek oświadczyła również, że rozmawiała ponownie na temat powódki z lekarzem genetykiem – ginekologiem ale nie potrafiła podać daty tej rozmowy, nie miała jej zapisanej. Nie można wykluczyć, że było to we wrześniu 1999 r., kiedy powódka trafiła do poradni patologii ciąży w Białymstoku i zetknęła się tam ze specjalistą genetykiem.
	Nie budziły wątpliwości dokumenty medyczne zgromadzone w sprawie. Nikt nie zarzucał nierzetelności w ich sporządzaniu.
	W toczącym się postępowaniu, po uprawomocnieniu się wyroku związanego z uznaniem  naruszenia dóbr osobistych powódki jako pacjentki (art. 448 w zw. z art. 19a ust. 1 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej Dz. U. nr. 91 poz. 408 z późn. zm) do rozważenia pozostała kwestia naruszenia praw rodziców z tytułu planowania rodziny (art. 448 k.c. w zw. z art. 4 a ust. 1 pkt. 3 ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego.(...). z tym, że roszczenie pieniężne z tego tytułu zostało ostatecznie zgłoszone tylko przez powoda (w kwocie 30.000), jak również wiążące się z tym roszczenia odszkodowawcze obojga powodów na podstawie art. 445 k.c..
	Została już przesądzona kwestia legitymacji czynnej powodów do dochodzenia tychże roszczeń odszkodowawczych, a wyrażających się w konieczności ponoszenia zwiększonych kosztów utrzymania niepełnosprawnego dziecka (w wypadku istnienia przesłanek odpowiedzialności deliktowej).
	Powyższymi ocenami prawnymi dokonanymi przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 października 2005 r. Sąd był związany w niniejszej sprawie (art. 393 17  k.p.c. w zw. z art. 3.... ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - praw o ustroju sądów powszechnych – Dz. U. z 2005 r. nr 13, poz. 98), jak również wskazaniami co do dalszego postępowania Sądu Apelacyjnego jako sądu II instancji. 
	Stwierdzić należy, że koncepcja naruszenia dobra osobistego związanego z szeroko rozumianym prawem do planowania rodziny, w tym przeprowadzenia prawnie dopuszczalnej aborcji, nie była tak oczywista. Wcześniej, w orzecznictwie kreowano naruszenie prawa do wolności w związku z ciążą jako wynikiem zgwałcenia, co rodziło roszczenie związane z ochroną dóbr osobistych ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2003 r. sygn. VCK 16/03, publ. OSNC 2004 r. nr 6 poz. 104). Nie wykluczało to roszczeń odszkodowawczych o ile możliwość wykonania zabiegu przerwania ciąży w sytuacji określonej w art. 4 a ust. 1 pkt. 3 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerwania ciąży była dopuszczalna. 
	W doktrynie wypowiedziano jednak poglądy odmawiające możliwości zaliczenia ,,prawa do aborcji” do kategorii dóbr osobistych jako elementu prawa do planowania rodziny w związku z treścią  art. 4 a cyt. ustawy o planowaniu rodziny (…), stwierdzając że okoliczności wskazane w tych przepisach mają charakter zbliżony do kontratypu wyłączającego bezprawność działania (por. Mirosław Nesterowicz – glosa do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2006 r,. sygn. III CZP 8/06 publ. Prawo i Medycyna 2006 r., nr 4 poz. 132; Stanisław Rudnicki – glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2003 r., sygn. V CK 167/03 – publ. Mon. Prawn. 2004 r., nr 10; także Tomasz Justyński: Wrongful conception w prawie polskim, Przegląd Sądowy z 2005 r., nr 1 poz. 34).
	W niniejszej sprawie powyższe, teoretyczne wątpliwości nie miały już znaczenia ze względu na związanie sądu orzekającego poglądami prawnymi sądu kasacyjnego i odwoławczego także co do dalszego postępowania. Ustawa z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny (.....) dopuszczając przerwanie ciąży w określonych sytuacjach, obok kontratypu wyłączającego odpowiedzialność karną, wykreowała też sferę wolności w zakresie decyzji o powołaniu dziecka na świat w wypadku zaistnienia konkretnych przesłanek, określonych w art. 4 a ust. 1 powołanej ustawy, stanowiących wyłom w zasadzie ochrony życia również w fazie prenatalnej– art. 1 cyt. ustawy o planowaniu rodziny. Sfera praw osobistych rodziców uprawnionych do planowania rodziny aż do prawa przerwania ciąży w określonych sytuacjach, nie wyklucza na płaszczyźnie prawnokarnej powstania kontratypu wyłączającego bezprawność czynu lekarza przeprowadzającego zabieg aborcji. Podzielić zatem należało pogląd Sądu Apelacyjnego w Białymstoku wyrażony w wyroku z dnia 5 listopada 2004 r., zapadłym w niniejszej sprawie, że nie budzi wątpliwości prawo kobiety do swobodnego kształtowania sfery wolności osobistej, w tym planowania rodziny nie wyłączając zabiegu aborcyjnego, postrzegane w kategorii systemu ochrony dóbr osobistych i wolności o jakiej mowa w art. 47 Konstytucji i art. 23 k.c. Dodać tylko należy, że obok prawa kobiety łączącego się nierozerwalnie z jej decyzją o przerwaniu ciąży, nie można odmawiać prawa do planowania rodziny także ojcu poczętego dziecka, uczestniczącemu w podjęciu decyzji, aczkolwiek ostatnie słowo zawsze należy do ciężarnej kobiety ze względu na jej konieczną pisemną zgodę – art.4 a ust. 4 ustawy o planowaniu rodziny (…).
	W przedmiotowej fazie postępowania ostatecznie roszczenie o zadośćuczynienie na mocy art. 448 w zw. z art. 24 § 1 k.c. zgłosił wyłącznie powód domagając się po sprecyzowaniu zapłaty kwoty 30.000 złotych. 
	Umieszczenie art. 448 k.c. w tytule VI księgi III obejmującym odpowiedzialności za czyny niedozwolone oznacza jego odszkodowawczy charakter, mający jednak charakter szczególnego środka, służącego do usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych. Stanowi zatem specyficzną formę zadośćuczynienia za krzywdę moralną.
	Do ogólnych przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej należą: fakt stanowiący przyczynę sprawczą szkody z którym ustawa łączy obowiązek jej naprawienia, szkoda i jej powstanie oraz związek przyczynowy zachodzący pomiędzy tym zdarzeniem a szkodą, a także wina jako zasada odpowiedzialności za delikt w sensie obiektywnym (bezprawność) i subiektywnym, dotyczącym sfery wolicjonalnej.
	Wprowadzenie przesłanki winy zawęziło ochronę z art. 448 k.c. w stosunku do art. 24 §1 k.c., według którego naruszenie dobra osobistego przybiera postać zachowania bezprawnego. Jednakże to nie pokrzywdzony winien wykazać działania sprawcy, zgodnie z domniemaniem bezprawności przewidzianym, w art. 24 §1 k.c. i przerzuceniem ciężaru dowodu, a sprawca naruszenia dobra osobistego może zwolnić się od odpowiedzialności poprzez wykazanie, że działał zgodnie z prawem (por. K. Pietrzykowski: Kodeks Cywilny 2005 r., komentarz do art. 448 k.c. Wydawnictwo C.H. Beck System Legalis; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2007 r., sygn. III SK 358/2006, publ. Lex nr 25 5593).
	A zatem zdarzeniem, z którym ustawa – kodeks cywilny łączy odpowiedzialność przewidzianą w art. 448 k.c. musi stanowić zawinione naruszenie dobra osobistego. Powodowie zarzucali pozwanym lekarzom działanie umyślne (winę umyślną) w znaczeniu subiektywnym, a więc tzw. zły zamiar; polegający na tym, że sprawca podejmując bezprawne działanie (zaniechanie) sprzeczne z regułami, przewidywał skutki naruszenia dobra osobistego i chciał aby one nastąpiły, tj. w sposób świadomy dążył do skutku o charakterze szkody (krzywdy związanej z naruszeniem dobra osobistego).
	Przez pojęcie winy nieumyślnej na tle prawa cywilnego, a odpowiedzialności deliktowej w szczególności, należy rozumieć niedbalstwo, tym różniące się od winy umyślnej, że sprawca nie dąży do wyrządzenia szkody. Przyjmuje się, że cechą winy nieumyślnej jest nieprawidłowość sytuacji motywacyjnej, błędna ocena uświadomionego sobie zachowania w kwestii możliwości wyrządzenia szkody albo też brak wyobrażenia o znaczeniu swego postępowania i w następstwie wywołanie szkody (krzywdy), pomimo istnienia powinności, obowiązku, którego nie spełniono. Charakterystyczne jest odnoszenie danego postępowania do wzorca jako miernika staranności, która powinna i mogła być zachowana w stosunkach danego rodzaju. Tylko niekiedy z pojęcia niedbalstwa jest wyłączany tzw. dolus ewentualis – gdy sprawca ma świadomość i wolę podjęcia bezprawnego działania, chociażby w sposób zdecydowany nie dążył do osiągnięcia skutku w postaci szkody (por. nadal aktualny System Prawa Cywilnego t III, część 1 Prawo zobowiązań, część ogólna pod red. Zbigniewa Radwańskiego, wyd. Ossolineum 1981 r.).
	Reasumując: powodowie, a przede wszystkim powód na obecnym etapie postępowania winien wykazać istnienie i rozmiar szkody oraz związek przyczynowy, a także winę sensu stricte, czyli w znaczeniu subiektywnym. Strona pozwana wykazując brak bezprawności działania mogłaby jednak uchylić się od odpowiedzialności.
	Powodowie twierdzili, że doszło do naruszenia ich dóbr osobistych związanych z planowaniem rodziny na skutek odmowy skierowania na badania prenatalne, których wykonanie pozwoliłoby stwierdzić duże prawdopodobieństwo ciężkiego i nieodwracalnego uszkodzenia płodu, a w konsekwencji aborcję. W rezultacie nie musieliby decydować się na posiadanie drugiego kalekiego dziecka. Postępowanie pozwanych lekarzy – pracowników pozwanego Szpitala uniemożliwiło im skorzystanie z należnej im sfery wolności związanej z planowaniem rodziny, co przesądziło o ich krzywdzie (szkodzie niemajątkowej), a także wywołało szkodę majątkową wyrażającą się w konieczności ponoszenia kosztów utrzymania niepełnosprawnego dziecka.
	W rozpatrywanym stanie faktycznym niewątpliwie doszło do naruszenia prawa osobistego powodów do planowania rodziny związanego z decyzją o przerwaniu drugiej ciąży, na co powódka była zdecydowana. Początkowe wahania powoda, o których mówił na rozprawie (t. X k. 1874) nie miały wpływu na jego ostateczne stanowisko. Poparł, bowiem decyzję żony i wspierał ją w staraniach o legalną aborcję. Miał na względzie stan psychiczny żony, jak również oboje powodowie brali pod uwagę możliwości wychowywania drugiego niepełnosprawnego dziecka. 
	Pozwany Szpital nie wykazał natomiast wyłączenia odpowiedzialności na skutek braku bezprawności działania związanego z odmową wykonania aborcji. W tej kwestii Sąd nie miał przesłanek do czynienia innych ustaleń niż te, które stały się podstawa faktyczną przyjęcia, że doszło do naruszenia dóbr osobistych powódki jako pacjentki, a w konsekwencji prawomocnego już zasądzenia na jej rzecz zadośćuczynienia.
	Nie budzi bowiem wątpliwości, ze pozwany Leszek Piotr P. nie skierował powódki na badania prenatalne ani pod opiekę specjalistycznej poradni genetycznej, co w konsekwencji uniemożliwiło jej uzyskanie zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego istnienie przesłanek z art. 4 a ust. 1 pkt 2 ustawy o planowaniu rodziny (…).
	Przyczyny decyzji pozwanego lekarza były różnorakie. Nie mógł on jednak powoływać się skutecznie na nieodpowiednie zachowanie powódki, które głęboko go dotknęło osobiście. Nie usprawiedliwiając emocjonalnego zachowania powódki stwierdzić należy, że pozwany skupił się na tych emocjach i reagując również nieadekwatnie, w sposób urażający powódkę nie rozważył należycie istoty problemu, z którym się zgłosiła.
	Niewątpliwie pozwany miał rację mówiąc powódce o niedopuszczalności aborcji z przyczyn społecznych, jednak nie wziął pod uwagę pozostałych podnoszonych przez nią okoliczności, przede wszystkim faktu wady genetycznej jej syna. Powódka przedłożyła mu dokumenty medyczne dotyczące badania USG płodu starszego dziecka wykazujące jego dystrofię oraz zdjęcie RTG wykonane w trzeciej dobie życia dziecka. Mówiła też o obawach co do stanu zdrowia mającego się urodzić dziecka, o ewentualności powtórzenia się wady genetycznej. Jednocześnie podnosiła własne problemy zdrowotne związane z niedawnym porodem poprzez cięcie cesarskie i złe gojenie się ran pooperacyjnych, jak również operacje bioder w dzieciństwie, otyłość, ciążowe problemy cukrzycowe. Domagając się aborcji także z tych przyczyn, prosiła jednocześnie o skierowanie na badania prenatalne
	Mieszanina tych, wręcz sprzecznych żądań i problemów powinna zostać właściwie „posegregowana” przez lekarza i omówiona z powódką. Tymczasem pozwany, czując się urażonym i zdeprecjonowanym, potraktował powódkę odmownie. Powołał się przy tym na jej problemy zdrowotne, które niewątpliwie w sposób samoistny nie pozwalały prognozować istotnych zagrożeń dla życia i zdrowia. Zlekceważył natomiast dokumentację związaną z obciążeniem genetycznym starszego dziecka stron. Pozwany przyznał (k. 1875 odwrót), że widział kartę informacyjną leczenia dziecka, z której wynikała diagnoza achondroplazji, a także, iż tego rodzaju schorzenie generalnie jest wskazaniem do badania prenatalnego w kierunku poszukiwania wad genetycznych. Brał jednak pod uwagę badania molekularne po pobraniu płynu owodniowego w 13 – 15 tygodniu ciąży. Celowość takiego badania uzależniał od wyników badania genetycznego pierwszego dziecka (k. 1876). Te warunki nie były spełnione w wypadku powódki, okres ciąży był zbyt wczesny, powódka nie dysponowała wynikami badań genetycznych starszego dziecka. W rezultacie pozwany uznał ryzyko dysplazji za populacyjne i zakwalifikował ciążę powódki jako noszącą cechy wysokiego ryzyka, ale nie z przyczyn genetycznych.
	W szczególności pozwany nie skierował powódki do poradni genetycznej (najbliższej w Białymstoku) ani nie poinformował jej o istniejących zagrożeniach, nawet jeśli ryzyko to byłoby niewielkie i populacyjne. Jak to już stwierdzono Szpital i pozwani nie mogli skutecznie usprawiedliwiać się faktem braku umowy z Podlaską Regionalną Kasą Chorych w Białymstoku na prowadzenie poradni konsultacyjnej przy oddziale ginekologiczno – położniczym. Powódka winna bowiem uzyskać informację gdzie i od kogo mogła takie skierowanie otrzymać oraz o konieczności zgłoszenia się do tej poradni i monitorowania ciąży. Za niewystarczającą należało uznać informację o możliwości zgłoszenia się do lekarza rejonowego po takie skierowanie. Dodać należy, że lekarka Barbara S. z poradni „K” skierowała powódkę do poradni konsultacyjnej do pozwanego właśnie w celu oceny jej trudnej i specyficznej sytuacji w związku z żądaniem przerwania ciąży. Jak zeznała gdyby pozwany zasugerował jej wydanie skierowania do poradni genetycznej to uczyniłaby to ( t. IX k. 1706 odwrót). W sposób oczywisty niedopuszczalne było stwierdzenie pozwanego o braku wad płodu, skoro były to pierwsze tygodnie ciąży i żadne organy wewnętrzne dziecka nie były jeszcze ukształtowane.
	Nie zmienia powyższej oceny fakt, że powódka była na badaniach w Zakładzie Genetyki Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, gdzie pobrano od dziecka materiał do badań genetycznych, jak również później, już po wizycie u pozwanego, w rozmowie telefonicznej z dnia 4 kwietnia 1999 r. (dokonanej z jej inicjatywy) została zaproszona do przyjazdu do Krakowa. Niewątpliwie powódka mogła się tam zgłosić ale brakowało jej pieniędzy na kosztowną podróż z dzieckiem. Jednak przede wszystkim powinna otrzymać niezbędne informacje na miejscu od lekarza – konsultanta. Powódka nie posiadając wiedzy medycznej oraz wyników badań molekularnych syna nie była w stanie właściwie ocenić sytuacji zdrowotnej swojej i mającego się urodzić dziecka. Jej wątpliwości, jak się później okazało znalazły potwierdzenie. To rzeczą lekarza specjalisty – ginekologa było dokonanie tej oceny i właściwe pokierowanie powódki, ze zwróceniem uwagi na konsekwencje zdrowotne niezastosowania się do zaleceń, a także odnotowanie tych zaleceń w dokumentacji medycznej.
	Również pozwana nie podjęła działań nakierowanych na udzielenie pomocy mimo uzasadnionej skargi powódki. Brak możliwości wnikania dyrektora do lecznictwa w czynności lecznicze i diagnostyczne konkretnego lekarza nie oznaczał niemożności spowodowania, aby w marcu 1999 r. powódkę przyjął w poradni konsultacyjnej inny lekarz. Takie działanie pozwana podjęła w sierpniu 1999 r., kiedy powódka nie chciała poddać się badaniom ginekologicznym przez pozwanego jako ordynatora oddziału. Pozwana ustaliła wtedy, że powódkę poprowadzi inny lekarz – Zbigniew Nizik. Do tego co prawda nie doszło, gdyż pozwany postanowił skierować trudną pacjentkę do poradni patologii ciąży w Białymstoku.
	Powyższe postępowanie lekarzy doprowadziło do braku możliwości skorzystania przez powódkę z najbliższej poradni genetycznej i zastosowania właściwego monitoringu ciąży poprzez badania ultrasonograficzne (USG), które mogłyby prowadzić do wykrycia ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia płodu o jakim mowa w art. 4 a ust. 1 pkt. 2, uprawniającej do przerwania ciąży. Skierowanie powódki do poradni patologii ciąży w Białymstoku pod koniec sierpnia 1999 r. było już zbyt późne aby można było rozważać aborcję.
	W tej sytuacji postępowanie lekarzy nie mogło być uznane za działanie w ramach obowiązującego porządku prawnego. Klauzula sumienia pozwala lekarzowi odmówić wykonania zabiegu aborcji, niedopuszczalne jednak było rozszerzenie jej na badania prenatalne lub tym bardziej decyzję o skierowaniu pacjentki do poradni genetycznej. Nie można też mówić o ochronie wartości nadrzędnych w postaci prawa do życia w fazie prenatalnej, gdyż w zakresie tej ochrony zostały wyłączone wypadki określone w art. 4 a ustawy o planowaniu rodziny (...). Powyższe uregulowanie, jak już to stwierdzono wykreowało sferę wolności związaną z planowaniem rodziny aż do przeprowadzenia legalnej aborcji.
	Nie budziło wątpliwości istnienie normalnego związku przyczynowego w rozumieniu art. 361 §1 k.c. między omówionymi powyżej zachowaniami lekarzy, a szkodą zarówno w sferze niematerialnych dóbr osobistych (krzywdą, polegającą na naruszeniu sfery wolności związanej z planowaniem rodziny), jak również co do uszczerbku majątkowego. Sąd podzielił stanowisko sądów wszystkich instancji orzekających dotychczas.
	Wadliwe postępowanie pozwanego co do oceny zagrożeń drugiego dziecka powodów wadą genetyczną (wiedział bowiem o dysplazji kostnej starszego dziecka), nieudzielenie informacji o istniejącym zagrożeniu oraz nieskierowanie powódki do specjalisty genetyka, bądź wprost na odpowiednie badania prenatalne uniemożliwiły powódce ewentualne przeprowadzenie dozwolonej aborcji z przyczyn genetycznych (art. 4 ust. 1 pkt. 2 ustawy o planowaniu rodziny (…). Istotnym jest, że przepis ten dopuszcza aborcję w wypadku, gdy badania prenatalne lub inne przesłanki medyczne wskazują na duże prawdopodobieństwo ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia płodu albo nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu. Oznacza to, ze powodowie nie musieli wykazać całkowitej pewności uszkodzenia genetycznego płodu, a wystarczające było duże prawdopodobieństwo zaistnienia ciężkiej i nieodwracalnej wady. Jak to podkreślił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 13 października 2005 r. w sporach o odszkodowanie na skutek błędów w sztuce lekarskiej, w wypadku obiektywnych trudności z udowodnieniem istnienia pewnego i niewątpliwego związku przyczynowego między zaniedbaniami personelu medycznego, a szkodą, za wystarczające przyjmuje się wykazanie takiego związku z dużą dozą prawdopodobieństwa.
	W niniejszej sprawie powodowie wykazali w należytym stopniu, że w wypadku podjęcia i wykonania niezbędnych badań prenatalnych możliwe było stwierdzenie ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia płodu o jakim mowa w art. 4 a ust. 1 pkt. 2 ustawy o planowaniu rodziny (..) w terminie uniemożliwiającym przerwanie ciąży, tj. do chwili osiągnięcia przez płód zdolności do samodzielnego życia poza organizmem kobiety ciężarnej (art. 4 a ust. 2 cyt. ustawy).
	W ponownie toczącym się postępowaniu Sąd dopuścił dowód z opinii zespołu biegłych lekarzy różnych specjalności z Instytutu „Centrum Zdrowia Matki Polki” w Łodzi. Z oceny dostępnej dokumentacji medycznej dokonanej przez specjalistę ginekologa – położnika wynika, że każde badanie wykonane noworodkowi i płodowi przez narodzinami jest badaniem prenatalnym, w tym również zaliczyć do nich należy pogłębioną diagnostykę ultrasonograficzną. Wymaga ona jednak sprzętu najwyższej, światowej klasy i zespołu doświadczonych diagnostów wyspecjalizowanych w rozpoznawaniu i różnicowaniu wad płodu. Tylko tego rodzaju specjalistyczna diagnostyka ultrasonograficzna możliwa była w wypadku powódki, a jej wyniki stanowiłyby płaszczyznę do rozważań o dalszych losach ciąży.
	Najczęściej nieprawidłowości w obrębie kości długich u płodu udaje się uwidocznić około 20 tygodnia ciąży. W wypadku powódki nie ujawniono ich po badaniu USG w dniu 17 czerwca 1999 r., czyli w 19 tygodniu ciąży. Następne badanie z dnia 7 września 1999 r., w 30 tygodniu ciąży wskazywało już na takie odchylenia, zaś kolejne z dnia 21 października 1999 r. przeprowadzone w Białymstoku potwierdziło opisane wcześniej dysproporcje w budowie płodu. Można założyć, że istniałaby możliwość zaobserwowania dysproporcji w budowie płodu po 19 tygodniu ciąży przy uszczegółowieniu diagnostyki ultrasonograficznej w wysokospecjalistycznym ośrodku referencyjnym co pozwoliłoby uściślić rodzaj nieprawidłowości w budowie kości i pomóc ustalić właściwe rozpoznanie. Prognozy na podstawie wykresu z danych zawartych w dokumentacji medycznej powódki pozwalałyby przypuszczać, że opóźnienie wzrastania kości długich w 24 tygodniu ciąży przekroczyłoby odchylenia standartowe. Rozpoznania tego typu są jednak rzadkością, w ciągu 11 lat zdiagnozowano 80 przypadków różnych anomalii kostnych. Brak danych czy i w ilu wypadkach postawiono jednoznaczne rozpoznanie ciężkiego i nieodwracalnego uszkodzenia płodu na skutek izolowanej wady układu kostno-szkieletowego do 24 tygodnia ciąży, a więc do osiągnięcia granicy przeżywalności płodu poza organizmem kobiety. Ponieważ tego rodzaju wady samoistnie nie wpływają na zdolność do życia poza łonem matki powyższą granicę przeżywalności biegły uznał za obowiązującą.
	Również z opinii biegłego genetyka (t. VII k. 1340 – 1346)z tego samego Instytutu „Centrum Zdrowia Matki Polki” w Łodzi wynika, ze w wypadku powódki, nie zapominając o indywidualnych objawach i stopniu ich ekspresji, można by pierwsze cechy nieprawidłowości rozwojowych w zakresie układu kostnego diagnozować ultrasonograficznie począwszy od 20 tygodnia ciąży, aczkolwiek w wyjątkowych sytuacjach pierwsze cechy tego typu dysplazji mogą być dostrzeżone już w 18 tygodniu ciąży przy wykorzystaniu sprzętu o wysokich parametrach technicznych oraz przez osobę o wysokich kwalifikacjach i doświadczeniu. W miarę upływu tygodni ciąży można uchwycić coraz więcej szczegółów. Odpowiednio wczesne stwierdzenie nieprawidłowości rozwojowych kośćca w okresie płodowym podczas II ciąży powódki przez analogię nieprawidłowości u starszego dziecka mogłyby stanowić element prognozy o przebiegu choroby u kolejnego dziecka i stanowić o możliwości rozważenia decyzji o wcześniejszym zakończeniu ciąży.
	Powyższe opinie Sąd uznał za wiarygodne i przydatne w sprawie. Nie pozostają one w sprzeczności z opinią Zakładu Genetyki Medycznej Instytutu „Pomnika – Centrum Zdrowia Dziecka” w Warszawie (t. III k. 582 – 585, t. IV k. 777 – 781), w której również stwierdzono możliwość wiążącego ustalenia między 20 a 24 tygodniem ciąży, na podstawie powstania szczegółowych pomiarów odpowiedniej klasy sprzętem USG przez doświadczonego specjalistę, czy płód z drugiej ciąży był dotknięty taką samą wadą jak starsze dziecko.
	Podobnie wypowiadali się biegli sporządzający opinię dla potrzeb innych postępowań, tj. dyscyplinarnego i karnego. Ze stanowiska przestawionego przez Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie (t. II k. 285 – 286) wynika, że jest rzeczą prawdopodobną, iż dobry specjalista, dysponujący wysokiej klasy sprzętem USG byłby w stanie udokumentować nieprawidłowy rozwój kości długich płodu około 20 – 24 tygodnia ciąży, co mogłoby być równoznaczne z rozpoznaniem choroby identycznej jak u starszego dziecka powodów, noszącej cechy poważnej i nieodwracalnej choroby wrodzonej, pozwalającej rodzicom podjąć decyzję co do przerwania ciąży.
	Wprawdzie w opinii Katedry i Zakładu Genetyki Medycznej Akademii Medycznej w Poznaniu (t. II, k. 288 – 291) wskazano, że badania USG u obojga dzieci powodów wykazały opóźnienie wzrastania kości powyżej 24 tygodnia ciąży, a więc zbyt późno aby ją zakończyć. Pamiętać trzeba, że stwierdzenie to dotyczyło rzeczywiście przeprowadzonych badań USG i to nie w specjalistycznym ośrodku referencyjnym w wypadku drugiej ciąży. W opinii zawarto konstatację o braku umiejętności oceny czy obrazowanie metodą USG przeprowadzone nawet w najlepszym ośrodku pozwoliłoby rozpoznać dysplazję kostną przed momentem osiągnięcia przez dziecko dojrzałości pozwalającej na przeżycie poza organizmem matki. Zwrócono też uwagę na brak konieczności jednoznacznego rozpoznania ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia płodu dla uznania wskazań do przerwania ciąży, a jedynie duże prawdopodobieństwo takiej patologii.
	W opinii Zakładu Genetyki Klinicznej Akademii Medycznej w Białymstoku (k. 151 – 153 akt 3.Ds.110/00) stwierdzono jedynie, że w wypadku achondroplazji zmiany w obrazie kości płodu są widoczne około 22 – 24 tygodnia ciąży, a zazwyczaj postawienie diagnozy zaburzeń redukcyjnych jest możliwe w trzecim trymestrze ciąży, a więc zbyt późno dla rozważań o jej wcześniejszym zakończeniu. Wobec braku rozpoznania rodzaju dysplazji u starszego dziecka (mowa była o co najmniej trzech rodzajach) stawianie bardziej konkretnych wniosków o możliwości diagnozy w okresie prenatalnym podczas drugiej ciąży było niemożliwe. Ze względu na szczupłość dokumentacji medycznej którą dysponowała biegła, nie widziała na tle zaprezentowanego materiału możliwości przerwania ciąży. Zwróciła jednak uwagę na konieczność podejmowania decyzji o diagnostyce prenatalnej przez genetyka klinicznego, a nie przez ginekologa, jak również ułatwianie pacjentkom przeprowadzenia badań prenatalnych po każdorazowym urodzeniu dziecka z wadami.
	Z opinii Instytutu Matki i Dziecka – Zakładu Genetyki Medycznej (k. 157 – 162 akt 3.Ds.110/00) wynikało tylko, że wobec braku wyników badań molekularnych DNA starszego dziecka podczas drugiej ciąży powódki, można jej było zaproponować jedynie okresowe badania mające na celu ocenę rozwoju płodu ze szczególnym uwzględnieniem kości długich. Objawy takiej choroby są widoczne zwykle w późniejszym okresie ciąży, zwykle nie przed okresem osiągnięcia przez płód dojrzałości pozwalającej na życie poza organizmem matki, aczkolwiek defekt genetyczny jest już obecny od najwcześniejszego stadium rozwoju zarodka.
	Wszystkie opinie siłą rzeczy miały charakter teoretyczny, jedni biegli bardziej optowali za możliwością wykrycia wady przed terminem możliwości samodzielnego przeżycia dziecka poza organizmem matki, inni byli bardziej sceptyczni. Żadna z powyższych opinii nie wykluczyła jednak kategorycznie możliwości wykrycia wady przed 24 tygodniem ciąży, a więc jak się przyjmuje przed terminem po którym generalnie płód staje się zdolny do życia poza organizmem matki. Takie założenie należało przyjąć w rozważanym stanie faktycznym, gdyż u dziecka powodów nie stwierdzono innych wad rozwojowych lub chorób mających wpływ na jego stan zdrowia. Generalnie wszyscy opiniujący wskazywali na podwyższone ryzyko powtarzania się wady układu kostnego w kolejnej ciąży. Obecnie w sposób oczywisty nie jest już możliwe sprawdzenie, który z zaprezentowanych poglądów był trafny. Najistotniejsze jest jednak to, że powodowie zostali pozbawieni możliwości przeprowadzenia badań i oceny ich wyników przez specjalistów.
	W tej sytuacji Sąd uznał, że istniało wysokie prawdopodobieństwo, iż w wypadku skierowania powódki do poradni genetycznej, właściwego określenia ryzyka genetycznego powtórzenia się wady układu kostnego kości długich oraz przeprowadzania dostępnych badań prenatalnych w formie obrazowania ultrasonograficznego w wysokospecjalistycznym ośrodku referencyjnym możliwe byłoby wykrycie powyższej wady w okresie przed 24 tygodniem ciąży, a więc przed terminem określonym w art. 4 a ust. 2 ustawy o planowaniu rodziny (...), co pozwoliłoby rozważyć wcześniejsze zakończenie ciąży poprzez aborcję.
	Niewątpliwie powyższych ustaleń nie można poczynić w sposób kategorycznie jednoznaczny. Jednak przeciwnych wniosków nie można wyciągać z wyniku badania USG przeprowadzonego u powódki w 19 tygodniu ciąży. Było to badanie rutynowe, nie nastawione na poszukiwanie wad kostnych. Nie wykonał go specjalista z doświadczeniem klinicznym dotyczącym diagnozowania dysplazji kostnych przynasad kości długich, które są rzadkimi chorobami.
	Wprawdzie nie było możliwości skorzystania z badań molekularnych DNA, wobec niewyodrębnienia mutacji genu odpowiedzialnego za rozwój wady u syna powodów, co nie pozwalało na precyzyjne określenie, czy chodziło o uszkodzenie tego samego rodzaju i o tym samym stopniu ekspresji u drugiego dziecka, jednak metody analizy genetycznej pozwalały z dużym prawdopodobieństwem ustalić powtarzalność wady u każdego kolejnego dziecka. Charakter wady, co wynika ze wszystkich opinii, wskazuje, że można było mówić o ciężkim i nieodwracalnym uszkodzeniu. Medycyna nie oferuje obecnie w tych schorzeniach żadnych przyczynowych metod leczenia w okresie pre – i postnatalnym.
	Poczynienie tego rodzaju bardziej precyzyjnych ustaleń byłoby możliwe właśnie po skierowaniu powódki do specjalisty genetyka i przeprowadzeniu powyżej opisanego monitoringu ultrasonograficznego pod nadzorem specjalisty z tej dziedziny. Niewykluczenie możności wykrycia wady o jakiej mowa w art. 4a ust. 1 pkt. 2 ustawy o planowaniu rodziny (...) w terminie przewidzianym w ust. 2 cyt. ustawy nakazało uznać naruszenie powyższych przepisów, a co za tym idzie praw powodów do podjęcia decyzji o aborcji. 
	Niewątpliwie zwrot „ciężkie i nieodwracalne upośledzenie płodu albo nieuleczalna choroba zagrażająca jego życiu” zawarty w art. 4a ust. 1 pkt. 2 ustawy o planowaniu rodziny (...) jest wyrażeniem nieostrym. Nie można go jednak zawężać tylko do wad o charakterze letalnym, prowadzących zazwyczaj do zgonu w okresie płodowym bądź krótko po urodzeniu lub też wiążące się z życiem w stanie mniej lub bardziej wegetatywnym, w szczególności połączonym z upośledzeniem umysłowym. Wady rozwojowe w rodzaju występujących u dzieci stron stanowią bardzo poważne kalectwo, uniemożliwiają samodzielność życiową na wszystkich płaszczyznach. Łączą się z tym cierpienia psychiczne, a także fizyczne związane z progresją stopnia niepełnosprawności oraz stosowanym leczeniem. Wprawdzie wada rozwojowa dzieci powodów w swym szczegółowym obrazie ma charakter jednostkowy, nie odnotowany w literaturze światowej, jednak należy do grupy ciężkich i nieuleczalnych dysplazji kostnych. W takim stanie rzeczy rodzice byli uprawnieni do powzięcia decyzji o urodzeniu dziecka z tego rodzaju wadą, czy też przerwania ciąży.
	Analizując opinie biegłych w tym zakresie należało zauważyć, że biegły genetyk z Instytutu „Centrum Zdrowia Matki Polki” w Łodzi nie miał wątpliwości do zaliczenia wady rozwojowej stwierdzonej u córki powodów do kategorii ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia na etapie płodowych i uznał, że mogłaby ona stanowić o możliwości rozważenia decyzji o wcześniejszym zakończeniu ciąży (t. VII k. 1346). Kierownik Zakładu Genetyki Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie (t. II, k. 285 odwrót) również stwierdził, że duży defekt wrodzony, manifestujący się bardzo znacznym skróceniem kończyn jest poważną i nieuleczalną choroba wrodzoną, a rodzice powinni mieć prawo do decyzji o kontynuowaniu lub przerwaniu ciąży obarczonej takim problemem.
	W opinii Katedry i Zakładu Genetyki Medycznej Akademii Medycznej w Poznaniu (t. II, k. 288 – 291) stwierdzono brak listy wad rozwojowych i chorób genetycznych, których rozpoznanie u płodu jednoznacznie dopuszcza przerwanie ciąży. Z poczynionych uwag wynika, że w środowisku medycznym są duże rozbieżności w tej kwestii. Jedni zaliczają do takich wad lub chorób stany prowadzące do zgonu dziecka w okresie pre –  lub postnatalnym, dla innych są to wady wrodzone i choroby genetyczne z jednoczesnym upośledzeniem umysłowym i które związane są ze skróceniem życia lub znacznym cierpieniem fizycznym dziecka; wreszcie brana jest pod uwagę znacznego stopnia niepełnosprawność fizyczna, będąca przyczyną poważnego obniżenia jakości życia, związana z niesamodzielnością, niemożnością założenia rodziny, trudnościami w podjęciu pracy zarobkowej. Biegła nie wykluczyła możliwości potraktowania wady dziecka powodów w kategorii ciężkich. Nieodwracalność tej wady jest bowiem oczywista.
	W pozostałych opiniach biegli nie wypowiedzieli się wprost co rozumieją pod pojęciem „ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia płodu albo nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu”, jednak pośrednio z treści opinii wynika, że nie wykluczyli ciężkich dysplazji kostnych z tej kategorii.
	Kolejną kwestią było rozważenie winy pozwanych lekarzy. Powodowie zarzucili im winę umyślną, co skutkowałoby przyjęciem ich legitymacji biernej obok pracodawcy – pozwanego Szpitala, odpowiadającego za nich na mocy art. 430 k.c..
	Sąd podzielił stanowisko o braku podstaw do przypisania pozwanym lekarzom winy umyślnej. Leszek Piotr P. zaprzeczył aby celem jego działania było uniemożliwienie powódce za wszelką cenę przerwania ciąży. Wniosku takiego nie można wyprowadzać ani na podstawie nieautoryzowanych artykułów prasowych, ani z faktu, że w pozwanym Szpitalu od wejścia w życie obowiązującej ustawy o planowaniu rodziny nie wykonano żadnego zabiegu przerwania ciąży. Pozwany nie chcąc wykonywać zabiegów aborcji był uprawniony do skorzystania z klauzuli sumienia i odmowy przeprowadzenia zabiegu.
	W rozpatrywanym stanie faktycznym, w dniach 5 i 8 marca 1999 r., kiedy doszło do pierwszych kontaktów powódki z pozwanym na płaszczyźnie pacjentka – lekarz z pewnością nie można było mówić o istnieniu przesłanek ustawowych do zabiegu aborcji. Nie było wtedy możliwie jeszcze stwierdzenie wad zarodka płodu powódki jakimikolwiek dostępnymi metodami, ze względu na zbyt wczesny okres ciąży. Nie zmienia tego fakt negatywnych emocji towarzyszących obu stronom, ani brak koniecznego dystansu i cierpliwości ze strony lekarza w stosunku do zrozpaczonej i niekontrolującej emocji powódki.
	Rzeczą lekarza ginekologa - specjalisty było przeanalizowanie sytuacji powódki w związku z urodzeniem już niepełnosprawnego dziecka z wadami rozwojowymi, biorąc pod uwagę ryzyko powtórzenia takich wad u kolejnych dzieci. Zadaniem lekarza była zatem ocena czy przyczyny takich nieprawidłowości należało upatrywać w czynnikach genetycznych czy innych, w tym również środowiskowych oraz w wypadku braku możliwości udzielenia poprawnej merytorycznie porady skierowania pacjentki na konsultację do genetyka klinicznego.
	Pozwany wiedział o dysplazji kostnej starszego dziecka powodów, mowa bowiem była o achondroplazji, a także o pobraniu od niego materiału do badań genetycznych. Wobec braku wyników tych badań w marcu 1999 r. pozwany nie dysponował precyzyjną materią do oceny czynnika etiopatogenetycznego. Dlatego w tym wypadku konieczne było skierowanie powódki do poradni genetycznej. Podjęte przez pozwanego próby oceny tego ryzyka doprowadziła go do błędnego, jak się okazało post fatum, uznania, że nie przekracza ono normy populacyjnej, podczas gdy sięgało 50%. Nawet gdyby teoretycznie poziom ryzyka był niewielki, było pozwany winien mieć na względzie wariantowy rozwój wypadków, a więc możliwości inne od założonych jako najbardziej prawdopodobne, jak również wziąć pod uwagę inne metody badań prenatalnych niż pobranie płynu owodniowego w zabiegu amniocentezy Nie posiadał on doświadczenia w metododologii ustalania ryzyka powtórzenia tak rzadkich wad jak w wypadku dzieci powodów. Nie można zresztą wymagać od lekarzy podstawowej opieki, a nawet specjalisty – ginekologa, udzielenia w pełni kompetentnej porady genetycznej, należy to do specjalistów genetyków pod warunkiem skierowania tam pacjentki.
	Nie ma znaczenia fakt, że powódka była już wcześniej w poradni genetycznej w Krakowie. Pozwany winien zwrócić jej uwagę na konieczność ponownego zgłoszenia się do tej poradni, o ile chciałaby się tam właśnie udać. Podstawą powinno jednak być skierowanie jej do najbliższej poradni genetycznej, w tym wypadku w Białymstoku, bądź odnotowania w dokumentacji medycznej jej ewentualnej odmowy. Przyjmuje się zresztą jako wymóg konieczny przekazanie takiej informacji w formie pisemnej.
	Jak to już stwierdzono, nie ma znaczenia fakt, że pozwany nie mógł wystawić formalnego dokumentu skierowania z poradni konsultacyjnej z powodu braku umowy z Podlaską Regionalną Kasą Chorych w Białymstoku. Mógłby to jednak uczynić w wypadku podjęcia próby diagnozy w warunkach szpitalnych, bądź też zapewnić powódce wystawienie odpowiedniego dokumentu skierowania po porozumieniu z prowadzącą bezpośrednio ciężarną lekarką ginekolog z poradni „K” Barbarą S.Jak już to zostało zauważone, Barbara S. wystawiłaby takie skierowanie.
	Czyniąc powyższe ustalenia Sąd wziął pod uwagę opinię Zakładu Genetyki Instytutu „Centrum Zdrowia Matki Polki” w Łodzi (t. VII k. 1340 – 1346). Na konieczność skierowania powódki do poradni genetycznej wskazywali także biegli z Instytutu „Pomnika – Centrum Zdrowia Dziecka” w Warszawie, jak również autorzy powoływanych uprzednio opinii dla potrzeb innych postępowań.
	Powyższe zbagatelizowanie przez pozwanego problemów powódki nosiło cechy braku należytej rzetelności i staranności postępowania, biorąc pod uwagę wiedzę medyczną i kompetencje lekarza. Dlatego można mówić o niedbalstwie. Brak natomiast konkretnych przesłanek pozwalających przypisać mu dążenie do wyrządzenia szkody polegającej na przymuszeniu powódki do urodzenia kalekiego dziecka, a prze to winy umyślnej.
	W dniach 5 i 8 marca 1999 r. nie można było podjąć decyzji o aborcji. Pozwany nie przewidział natomiast znaczenia swojego postępowania i braku działań w celu skierowania powódki do specjalisty genetyka. Nie uważał on aby brak takiej szczegółowej diagnozy miał wpływ na losy ciąży powódki. Uznając (bezpodstawnie), że ryzyko wystąpienia wad rozwojowych nie przekroczyło populacyjnego, zaś dysplazji kostnych nie można leczyć w okresie płodowym, przyjął za niecelową dalszą diagnostykę prenatalną w postaci amniocentezy, wykonywanej zresztą w późniejszym okresie ciąży. To zachowanie należało uznać za sprzeczne z wzorcem kompetentnego i starannego lekarza. Trudno jednak przypisać pozwanemu świadome podjęcie nietrafnej decyzji o niekierowaniu powódki na dalszą diagnostykę genetyczną, a tym bardziej nacelowane na osiągnięcie skutku w postaci szkody zarówno niemajątkowej, jak i majątkowej, związaniem z koniecznością ponoszenia przez rodziców kosztów utrzymania niepełnosprawnego dziecka.
	Jeżeli chodzi o pozwaną to powodowie zarzucili jej brak interwencji i brak przeciwdziałania postępowaniu ordynatora Leszka Piotra P. nakierowanemu na uniknięcie aborcji, gdyż Szpital mógłby mieć problemy.
	Sąd uznał, że tego rodzaju zły zamiar bezpośredni nie został udowodniony. Pozwana pełniąc funkcję dyrektora ds. leczniczych nie miała wpływu na autonomiczne decyzje lekarza w kwestiach terapeutycznych i diagnostycznych dotyczących konkretnej osoby. Mogła kontrolować co najwyżej formalną poprawność stosowanych procedur medycznych i sposobu prowadzenia dokumentacji medyczno – księgowej. Wobec skargi powódki w marcu 1999 r. na obcesowe potraktowanie jej przez pozwanego lekarza od początku mogła zażegnać konflikt poprzez zmianę osoby lekarza prowadzącego. Powódka nie miała obowiązku godzić się na badanie przez lekarza, do którego straciła zaufanie, zwłaszcza jeżeli chodzi o lekarza ginekologa, wkraczającego w sfery bardzo intymne. Pozwana winna jej to ułatwić i na tym polega jej zaniedbanie.
	Nie można jednak twierdzić, że celem postępowania pozwanej było świadome uniknięcie problemu aborcji. Jak to już stwierdzono, niemożliwe było stwierdzenie przesłanek przerwania ciąży z przyczyn eugenicznych na początku marca 1999 r. ze względu na zbyt wczesny okres ciąży. Mogła jednak spowodować aby już wówczas inny lekarz, a nie pozwany zajął się powódką.
	Powyższy brak staranności uzasadniał przypisanie pozwanej winy nieumyślnej w postaci niedbalstwa. Nie ma wpływu na ocenę jej zachowania fakt, że niezbyt adekwatnie próbowała uspokoić i pocieszyć powódkę, mówiąc jej we wrześniu 1999 r., że dziecko urodzi się zdrowe, gdyż badania USG nie zawsze są wiarygodne. Powódka zresztą przyznała, że nie odebrała tych słów jako ironicznych.
	Pozwany Szpital Wojewódzki wnosząc o oddalenie powództwa w niniejszym postępowaniu zarzucił powódce przyczynienie się do zaistnienia szkody w 100 %.
	W świetle art. 362 k.c., który ma zastosowanie w każdym wypadku odpowiedzialności cywilnej bez względu na jej podstawę (czyn niedozwolony, niewykonanie zobowiązania, odpowiedzialność ex lege). W rezultacie poszkodowany nie może otrzymać pełnego odszkodowania, ponieważ ma on określony udział w jej powstaniu lub zwiększeniu. Stopień winy ma wpływ na wysokość odszkodowania tylko wtedy, gdy odpowiedzialność sprawcy opiera się na zasadzie winy lub za winę sprawcy odpowiada ktoś inny (art. 415, 430 k.c.). O przyczynieniu się nie można jednak mówić, jeżeli szkoda w 100 % byłaby wynikiem zachowania poszkodowanego. Oznaczałoby to brak przesłanek odpowiedzialności po stronie domniemanego sprawcy, a w rezultacie niedopuszczalność przypisania mu działania zawinionego w sensie obiektywnym, jak również związku przyczynowego między zawinionym zachowaniem a szkodą.
	W rozważanej sytuacji postępowania powodów nie można oceniać na tej płaszczyźnie. Od obojga nie można było wymagać głębszej wiedzy medycznej, tego rodzaju wykształcenia nie posiadają (są geografami – nauczycielami). Nie można mieć pretensji, że stosowane przez nich metody antykoncepcji okazały się nieskuteczne. Żadna zresztą z dostępnych metod nie gwarantuje całkowitej skuteczności. Po porodzie w grudniu 1997 r. gospodarka hormonalna u powódki była zaburzona, jak podała z tej przyczyny nie stosowała kosztownych hormonalnych środków antykoncepcyjnych. Kwestii antykoncepcji nie można zresztą ustawiać w łańcuchu ogniw przesądzających o związku przyczynowym między zawinionym deliktem, a szkodą.
	Nie przesądza o przyczynieniu się powodów fakt, że powódka nie pojechała do poradni genetycznej w Krakowie. Nikt, a pozwani w szczególności, nie zwrócili uwagi ani jej ani powodowi na konieczność zgłoszenia się do poradni genetycznej i na tym polega zawinione działanie pozwanego lekarza.
	Nie można negatywnie oceniać powódki w aspekcie zgłoszenia się przez nią do poradni patologii ciąży w Białymstoku po upływie 10 dni od daty skierowania. Musiała ona zorganizować opiekę dla dziecka, a przede wszystkim powód musiał uzyskać wolny dzień w pierwszych dniach nowo rozpoczętej pracy. Powyższe opóźnienie nie miało wpływu ani na przebieg ciąży ani stan dziecka. We wrześniu 1999 r. było już zbyt późno na rozważanie losów ciąży. Dziecko musiało przyjść na świat.
	Tak samo nie miało już wpływu na sytuację powódki nie odebranie przez nią wyników badań genetycznych starszego dziecka. Zostały one wykonane i były do odebrania w okresie porodu i połogu w związku z urodzeniem córki.
	Generalnie zachowanie się powodów jeżeliby uznać je w jakimś aspekcie za niewłaściwe mogłoby mieć znaczenie dla określenia wysokości zadośćuczynienia z tytułu naruszenia ich dóbr osobistych związanych z planowaniem rodziny. Na niemożność przykładania miary z art. 362 k.c. do zachowania poszkodowanych rodziców zwrócił też uwagę Tomasz Justyński w publikacji „Poczęcie i urodzenie dziecka jako źródło odpowiedzialności cywilnej”, Wyd. Zakamycze 2003 r., s. 136.
	Nie budzi wątpliwości legitymacja czynna powoda do żądania zadośćuczynienia na mocy art. 448 k.c.. Naruszone zostały bowiem prawa podmiotowe obojga rodziców do świadomego planowania rodziny. Powód także został obciążony obowiązkiem wychowania drugiego niepełnosprawnego dziecka i wszystkich łączących się z tym obowiązków i uciążliwości.
	Zasądzenie zadośćuczynienia przewidzianego w art. 448 k.c. ma charakter fakultatywny i zależy od oceny sądu. Sąd uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy dochodzona kwota 30.000 złotych jest adekwatna i umożliwi powodowi łatwiejsze przystosowanie  się do istniejącej sytuacji. Relatywizując do zadośćuczynienia zasądzonego na rzecz powódki (na częściowo innej podstawie prawnej) jest ona o połowę niższa. Na marginesie można zauważyć, że powódka z żądaniem zadośćuczynienia na mocy art. 24 §1 k.c. w zw. z art. 4 a ust. 1 pkt 2 i 448 k.c. ostatecznie nie wystąpiła.
	Wobec ustalenia winy nieumyślnej pozwanych lekarzy, którzy byli pracownikami pozwanego Szpitala nie było podstaw do przypisania im odpowiedzialności, którą ponosi za nich pracodawca na mocy art. 430 k.c.. Znalazł bowiem zastosowania art. 120 k.p., statuujący odpowiedzialność pracodawcy w razie wyrządzenia przez pracownika szkody osobie trzeciej przy wykonywaniu przez niego obowiązków pracowniczych.
	Jak już to zostało przesądzone, powodowie posiadają legitymację czynną do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych za szkody majątkowe, sprowadzające się do uszczerbku wynikającego z konieczności ponoszenia dodatkowych, zwiększonych kosztów utrzymania i wychowania upośledzonego dziecka, których nie planowali i których nie musieliby ponosić, gdyby nie zostało naruszone ich prawo do planowania rodziny i podjęcia decyzji o przerwaniu ciąży. Tego rodzaju szkoda pozostaje w związku przyczynowym z zaniedbaniami lekarzy pozbawiającymi rodziców podjęcia decyzji o przerwaniu ciąży (art. 444 k.c. w zw. z art. 361 §1 k.c.). Gdyby bowiem płód nie został dotknięty wadami genetycznymi, nie można byłoby rozważać prawa rodziców do przerwania ciąży i musieliby ponosić oni koszty utrzymania zdrowego dziecka.
	Istnienie przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej za tak rozumianą szkodę majątkową Sąd ustalił analogicznie jak przy roszczeniu z art. 448 k.c.. Powtarzanie powyższych wywodów było już zbędne. Zarówno art. 448 jak i art. 444 w zw. z art. 415 i 417 §1 k.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 sierpnia 2004 r., dotyczy zasad odpowiedzialności za delikt. Zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw ( Dz. U. nr 162, poz. 1692) do zdarzeń prawnych przed jej wejściem w życie stosuje się m.in. przepisy art. 417 i 4201 k.c. w brzmieniu obowiązującym do jej wejścia w życie, co nastąpiło w dniu 1 września 2004 r.
	Przepisy powyższe znajdowały zastosowanie również do osoby prawnej – Szpitala Wojewódzkiego w Łomży. Z dniem 1 stycznia 1999 r., na podstawie art. 41 ust. 1 i 2 ustawy z 13 października 1998 r. – przepisów wprowadzających ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. nr 133, poz. 872 z późn. zm.) uprawnienia organu założycielskiego przeszły na samorząd województwa podlaskiego. Ponieważ służba zdrowia należy do zadań publicznych o charakterze państwowym, a o wykonywaniu władzy publicznej decyduje kryterium funkcjonalne, dlatego lekarzy i pozostały personel medyczny należało traktować jak funkcjonariuszy publicznych (art. 77 Konstytucji). Za szkody wyrządzone przez tak rozumianych funkcjonariuszy odpowiada zatrudniająca ich samorządowa osoba prawna, tj. Szpital (art. 430 k.c.). Jednostka ta po wpisaniu do rejestru od 1 stycznia 1999 r. uzyskała osobowość prawną stając się samodzielnym podmiotem praw i obowiązków i ponosząc odpowiedzialność na takich samych zasadach, jak Skarb Państwa (art. 4201§1 zdanie 2 k.c.), a więc na mocy art. 417 §1 k.c. w brzmieniu z daty zdarzenia wywołującego szkodę oraz art. 415 k.c. i przewidzianej nimi zasady winy.
	Pozwanym lekarzom można było przypisać winę nieumyślną zarówno w rozumieniu obiektywnym, jak i subiektywnym. Wprawdzie kwestia bezprawności na tle art. 448 k.c. została rozważona po odwróceniu ciężaru dowodu, jednak niewykazanie przez pozwanych braku bezprawności działania oznaczało a contrario przypisanie tej bezprawności. Dodać należy, że odpowiedzialność zakładu leczniczego za błędy medyczne od dawna jest traktowana w sposób dalece zobiektywizowany, choćby przez konstrukcję tzw. winy bezimiennej. W niniejszej sprawie wina konkretnych lekarzy została jednak ustalona. Ze względu na jej stopień nasilenia (niedbalstwo a nie zły zamiar wyrządzenia szkody) odpowiedzialność za nich ponosi zatrudniający ich Szpital Wojewódzki. Przyjęcie braku legitymacji biernej lekarzy oznaczało oddalenie powództwa wobec nich.
	Jeżeli chodzi o zakres szkód i należnego odszkodowania to Sąd rozważył żądania powodów sprecyzowane w toku niniejszej instancji (t. VII k. 1235 – 1246, 1281 – 1291, t. X k. 1904 odwrót, 1906).
	Powódka żądała wyrównania strat polegających na utracie zarobków po urodzeniu córki oraz kosztów leczenia z tytułu załamania psychicznego po porodzie, jak również z tytułu utraty połowy zarobków w okresie od 1 września 2004 r., częściowo w formie skapitalizowanej (rozumianej jako zliczenie sumaryczne). Żądania te co do zasady należało podzielić.
	W 1999 r. powódka korzystała z urlopu wychowawczego po urodzeniu starszego syna oraz pracowała na podstawie umowy zlecenia w Zakładzie Doskonalenia Zawodowego w Łomży, jako nauczycielka geografii. Od jesieni 1999 r. jej zlecenia przejął mąż, który inaczej pracowałby na własny rachunek.
	Bezpośrednio po urodzeniu córki powódka nie mogła pracować, nadto urodzenie drugiego niepełnosprawnego dziecka wywołało u niej wstrząs psychiczny i depresję. Początkowo w ogóle nie wstawała z łóżka, nie chciała opiekować się dzieckiem. Przyjmowała ogólnie dostępne leki poprawiające nastrój. Jak wynika z zeznań świadka Zofii Cymkowskiej dopiero w okresie Świąt Bożego Narodzenia zaczęła interesować się problemami domowymi. Pracę w niewielkim zakresie podjęła po zakończeniu urlopu macierzyńskiego, którego termin upłynął z dniem 6 lutego 2000 r.. O zmniejszeniu jej możliwości zarobkowych wskazuje zestawienie z k. 1835 (t. X), z którego wynika, że jej dochody w 1999 r. były o połowę niższe niż w 2000 r., zaś w 2000 r. były wyraźnie niższe niż w 2001 r.. Sumy te w tym okresie w stosunku miesięcznym były niewielkie i oscylowały (przed potrąceniem podatku) od około 341 złotych do 600 złotych pomijając wakacje szkolne. W roku 2004 z tego samego tytułu powódka osiągała znacznie więcej już około 880 złotych brutto miesięcznie (w 10-miesięcznym cyklu pracy). Od września 2002 r. podjęła pracę w niepełnym wymiarze w Liceum Plastycznym (t. IX, k. 1807 – 1808), zaś w 2003 r. zawarła także umowę o pracę z Zakładem Doskonalenia Zawodowego w Łomży (t. X, k. 1835). W rezultacie w latach 2003 – 2005 (do sierpnia 2005 r.) uzyskiwała więcej niż pensja nauczycielska na pełnym etacie (zeznania t. X, k. 1871). W roku szkolnym 2003/2004 pełniła też funkcję dyrektora Liceum Zaocznego dla Dorosłych.
	Według powódki obecnie byłaby w stanie zarobić około 2.500 – 2.600 złotych netto. Sąd uznał obliczenia te za wiarygodne. Powódka jest osobą operatywną, starała się maksymalnie wykorzystać swoje możliwości zarobkowe ze względu na potrzeby rodziny i wydatki związane z leczeniem dzieci i opieką nad nimi. Pracując musiała zatrudniać opiekunki, co było kosztowniejsze niż normalnie ze względu na niepełnosprawność dzieci.
	W tym stanie rzeczy Sąd dał wiarę powódce, że w okresie przed i po porodzie, tj. w roku szkolnym 1999/2000 oraz dwóch następnych znacznie się obniżyły jej możliwości zarobkowe. Początkowo ze względu na zaawansowaną ciążę, której nie chciała, jak również okres porodu i połogu, dodatkowo pogłębiony stanem depresyjnym, a następnie konieczność pielęgnacji niemowlęcia. Biorąc pod uwagę możliwość szybszego uzyskania awansu zawodowego, co przekładało się na wyższe zarobki, powódka mogłaby osiągać zarobki do około 2.000 złotych netto miesięcznie.
	Żądanie za okres od porodu do dnia 11 marca 2002 r. (daty złożenia pozwu) sumy 6.699 złotych Sąd uznał za uzasadnione (w stosunku miesięcznym 230 – 240 złotych). Nawet mając pod opieką jedno niepełnosprawne dziecko powódka była w stanie uzyskiwać wyższe dochody, co udowodniła zarabiając znacznie więcej w następnych latach, mając już dwoje dzieci. Dodać należy, że wykorzystywała ona także nadarzające się dodatkowe możliwości zarobku, np. z tytułu udziału w komisjach egzaminacyjnych różnego rodzaju. Powyższe ustalenia Sąd poczynił uwzględniając art. 322 k.p.c..
	Za zasadne Sąd uznał także żądanie wyrównania kosztu leków poprawiających samopoczucie i przeciwdziałających depresji. Sumy 200 złotych z tego tytułu nie sposób uznać za wygórowaną.
	Ponieważ w następnych latach powódka zintensyfikowała swoją działalność zarobkową, uzyskując więcej niż przeciętne zarobki nauczycielskie; przekraczające nawet sumę 2.000 złotych – do 2.500 złotych miesięcznie; Sąd uznał, że w okresie do sierpnia 2005 r. nie było podstaw do zasądzenia odszkodowania z tytułu utraty zarobków. Nie wskazano zaś zakresu utraty zarobków z tytułu opóźnienia awansu. Powódka nie byłaby w stanie już więcej pracować, nawet gdyby posiadała tylko jedno dziecko (niepełnosprawne). Dlatego Sąd uznał, ze za ten okres, do sierpnia 2005 r. nie została wykazana utrata dochodów z powodu zmniejszenia możliwości zarobkowych.
	Sytuacja uległa zmianie od września 2005 r. Powódka nie była sobie już w stanie poradzić z pracą oraz koniecznością opieki i niesienia pomocy coraz starszym dzieciom, które wymagają pomocy w różnych sytuacjach życiowych, przede wszystkim związanych z uczęszczaniem na zajęcia szkolne. W 2005 r. naukę szkolną rozpoczął syn, zaś córka uczęszczała do przedszkola integracyjnego, co wiązało się koniecznością zawożenia i odbierania dzieci z różnych placówek. Obecnie powódka musi dzieci zawozić do szkoły i później przywozić do domu. Ponieważ uczęszczają one do różnych klas i nie zawsze pokrywają się ich godziny nauki musi to robić z różną częstotliwością i o różnych porach. Nadto w wypadku wychodzenia klasy na lokalną wycieczkę (do teatru lalek, do parku, itp.) powódka musi dzieci zawozić na miejsce, gdyż nie są one w stanie przemieszczać się pieszo, wspólnie z innymi dziećmi. Rezygnacji z pracy w tych okolicznościach nie można przyjąć za nieuzasadnioną. Poza tym powódka miała satysfakcję osobistą z pracy nauczycielki, konieczność zrezygnowania z tej pracy była dla niej przykra osobiście. 
	Dlatego Sąd uznał za usprawiedliwione żądanie powódki zrekompensowania połowy dochodów, które obliczyła stratę na kwotę 1.129 zł. netto miesięcznie, uwzględniając fakt posiadania dwojga dzieci oraz możliwość pracy zarobkowej w wypadku opieki nad jednym niepełnosprawnym dzieckiem. Ponieważ roszczenie z tego tytułu zostało sprecyzowane w formie zsumowania kwot za okres poprzedzający wyrok, Sąd zasądził z tego tytułu sumę 31.499 złotych obliczoną od 1 września 2005 r. do 28 grudnia 2007 r. (27 miesięcy x 1.129 zł. plus 1.016 zł. za 28 dni grudnia 2007 r.), z ustawowymi odsetkami od dnia następnego po wyroku oraz świadczenie na przyszłość w kwocie 1.129 złotych miesięcznie, której płatność należy przewidywać do chwili odzyskania przez powódkę zdolności do pracy.
	Powodowie domagali się także renty w łącznej kwocie 3.206 złotych (749 złotych plus 2.457 złotych) miesięcznie oraz zasądzenia sumy 19.500 złotych z ewentualnym wnioskiem o rozłożenie płatności tej kwoty w formie renty po 250 złotych miesięcznie, a także kwoty 29.110 złotych z ewentualnym uwzględnieniem tej kwoty w wysokości renty z tytułu zwiększonych kosztów leczenia i utrzymania córki. Przedstawili także szczegółowe zestawienie tych kosztów wraz z załącznikami w postaci rachunków, faktur, cenników.
	Zarówno sposób sformułowania roszczenia, jak i dokonane rachunki nie były jasne, powtarzano wielokrotnie te same żądania ze wskazywaniem różnych sum. Dlatego Sąd był zmuszony dokonać ich analizy i weryfikacji z uwzględnieniem treści art. 322 k.p.c..
	Dodać należy, że z wiążących Sąd wywodów prawnych Sądu Najwyższego i wskazówek Sądu II instancji wynika, że roszczenie z tytułu zwiększonych kosztów utrzymania i leczenia dziecka niepełnosprawnego winny uwzględniać świadczenia możliwe do otrzymania z funduszu ubezpieczenia zdrowotnego i zabezpieczenia społecznego oraz co do zasady przybrać formę renty przewidzianej w art. 444 §2 k.c.. Tę formę odszkodowania należało zdaniem Sądu uznać za najbardziej adekwatną do istniejącej sytuacji, skoro terapia dziecka ma charakter ciągły. Nie można też określić czy koszty utrzymania córki stron kiedykolwiek obniżą się do przeciętnych.
	Dziecko wymaga bowiem długotrwałej terapii, w tym zabiegów operacyjnych, stałej i różnorodnej rehabilitacji na miejscu w gabinecie fizjoterapeuty i w domu, jak i w formie turnusów sanatoryjnych oraz rehabilitacyjnych. Celowe jest korzystanie z basenu. Zwiększone koszty utrzymania dziecka wymagają dostosowania do potrzeb dziewczynki sprzętów gospodarstwa domowego, zainstalowania niektórych urządzeń rehabilitacyjnych w domu, posiadanie inhalatora, indywidualne dostosowywanie odzieży. Wzrastają wydatki na dodatkowy transport, konieczny był zakup kul, w przyszłości konieczny będzie wózek inwalidzki.
	Sąd w tych kwestiach miał na względzie opinię biegłych ortopedów (t. IX k. 1610 – 1621, 1764—1768 ), którzy potwierdzili niesamodzielność dziecka. Z opinii tej wynika, że wątpliwym jest uzyskanie u dziewczynki znacznego wydłużenia kości długich metodą operacyjnej dystrakcji ze względu na konieczność wydłużania w dużym zakresie, jeżeli skutkiem miałaby być wyraźna poprawa funkcjonowania ruchowego i znaczącego podwyższenia wzrostu. Stwarza to duże ryzyko powikłań oraz jest bardzo uciążliwe dla pacjenta. Terapia musiałaby być bardzo długa. Nie można jednak odmówić powodom prawa do podjęcia takiego leczenia dziecka. Natomiast terapia hormonalna przy użyciu hormonu wzrostu miałaby charakter eksperymentu medycznego o nieznanych skutkach, za to poważnym ryzyku (t. IX k. 1622 – 1624).
	Po analizie zgłoszonych roszczeń Sąd uznał za zasadne i zwiększające koszty utrzymania dziecka niepełnosprawnego – córki powodów w stosunku do przeciętnego, zdrowego dziecka następujące wydatki:
1.	Z tytułu kosztów rehabilitacji licząc konieczność terapii przez 10 miesięcy w roku, jednak w tym 3 tury rehabilitacji po 6 tygodni w ramach ubezpieczenia zdrowotnego, przez co pozostało 7 miesięcy (po odliczeniu sanatorium i 2 turnusów rehabilitacyjnych wyjazdowych), czyli około 28 tygodni – licząc 2 razy w tygodniu po 1 godzinie w cenie 20 złotych, co dało łączna kwotę za rok na poziomie 1.120 złotych, a zatem w stosunku miesięcznym (przez 12 miesięcy) – 94 złote. Sąd miał na względzie fakt, ze rehabilitacja podczas cykli zapewnianych w ramach ubezpieczenia odbywa się dwa razy w tygodniu. Trudno też zakładać, aby dziecko było w stanie częściej uczęszczać na zabiegi, uwzględniając jeszcze uczestnictwo w zajęciach terapeutycznych na basenie oraz ćwiczenia i zabiegi domowe.
2.	Z tytułu zajęć na basenie z udziałem osoby towarzyszącej: 20 złotych jednorazowo (zeznania powódki t. X, k. 1872), licząc dwa razy w tygodniu daje to 160 złotych miesięcznie i 1.600 złotych rocznie licząc 10 miesięcy w roku, a zatem w skali 12 miesięcy – 133 złote miesięcznie.
3.	Wydatki w związku z terapią sanatoryjną dotyczą opiekuna, pobyt dziecka jest bezpłatny. Z przedstawionych cenników wynika, że koszt ten kształtuje się od 1.249 zł. do 1.365 zł. plus koszt opłaty klimatycznej. Powódka podała, że wydatki takie sięgają 1.800 – 2.000 zł. za wyjazd, plus dodatkowe płatne zabiegi dla dziecka 200 złotych Sąd uznał, że przeciętnie koszty te kształtują się na poziomie około 1.500 złotych plus płatne zabiegi dodatkowe dla dziecka w kwocie 200 złotych (z doświadczenia wiadomo, że nie wszystkie zabiegi można otrzymać w ramach ubezpieczenia), łącznie 1.700 zł. w skali rocznej, czyli 142 złote miesięcznie.
4.	Koszty turnusu rehabilitacyjnego, jak wykazała powódka sięgają 760 zł. za pobyt dziecka i 860 zł. opiekuna, łącznie 1.620 zł. rocznie za dwa turnusy, czyli 135 zł. miesięcznie.
5.	Koszty leczenia stomatologicznego – 300 złotych rocznie, czyli 25 złotych miesięcznie. Sąd kwotę tę uznał za umiarkowaną, kłopoty z systemem kostnym nakazują częstszą kontrolę i zabiegi chroniące zęby. Faktem jest, że możliwość korzystania z zabiegów stomatologicznych w ramach ubezpieczenia jest znikoma i praktycznie niedostępna z powodu kolejek oraz braku refundacji wielu nowocześniejszych metod.
6.	Żądanie zrekompensowania części kosztów dodatkowych leków i parafarmaceutyków Sąd uznał szacunkowo za zasadne do kwoty 80 złotych miesięcznie, biorąc pod uwagę fakt, że częste infekcje górnych dróg oddechowych nie mają związku z wadą rozwojową dziecka oraz mając na względzie ceny witamin, środków przeciwbólowych, itp..
7.	Z tytułu kosztów przejazdów – 200 złotych miesięcznie, z uwzględnieniem wyjazdów do lekarzy do Warszawy i innych miast. Biorąc pod uwagę planowane leczenie operacyjne, pobyt w szpitalu i konieczność odwiedzania dziecka sumy tej nie można było uznać za wygórowaną. Nadto istnieje potrzeba wożenia dziecka w obrębie Łomży z powodu jego niesamodzielności.
8.	Z tych samych przyczyn Sąd uznał żądanie 50 złotych miesięcznie z tytułu wydatków na telefony. Istnieje bowiem potrzeba rozmów z lekarzami, terapeutami, umawiania terminów wizyt i wyjazdów, zasięgania informacji i porad.
9.	Ze względu na celowość i konieczność hydroterapii w warunkach domowych koszty zwiększonego zużycia wody o 50 złotych miesięcznie Sąd uznał za umiarkowane.
10.	Zasadne były także żądania z tytułu zakupu sprzętu ortopedycznego (kul dziecięcych raz do roku w kwocie 60 złotych), wózka inwalidzkiego w cenie około 900 złotych raz na trzy lata oraz inhalatora elektronicznego w cenie około 1.000 złotych raz na 5 lat. Dziecko nie jest bowiem w stanie poruszać się samodzielnie na dłuższe odległości, przez co konieczny jest wózek inwalidzki, co potwierdziła opinia biegłych ortopedów. Wózek taki ulega amortyzacji po trzech latach i w takim okresie należało go rozliczyć. Natomiast poprzedni inhalator powódka użytkuje około 5 lat, zakupienie nowego powinno wystarczyć na analogiczny czasokres. Kule po skróceniu niszczą się szybciej i wymagają wymiany po roku. Rozliczenie powyższych sum w stosunku miesięcznym dało odpowiednio 5 złotych, 25 złotych i 17 złotych, łącznie 47 złotych miesięcznie.
11.	Konieczne jest także dostosowywanie mebli i sprzętów urządzenia domowego do potrzeb córki powodów. Jak się wydaje kwota 600 złotych (50 złotych miesięcznie) będzie wystarczająca w skali roku. Czynności tego rodzaju wykonywane mogą być niesystematycznie, wyższe mogą też być kwoty zakupu sprzętów dostosowanych specjalnie dla potrzeb dziecka (krzesła, stolika, biurka, itp.). Dziewczynka będąc wzrostu dziecka młodszego jest jednak cięższa niż dzieci w tym wieku. Meble dla dzieci dwu- trzyletnich mogą być dla niej za delikatne, niezbędne może być zamówienie mebli projektowanych indywidualnie.
12.	Z tytułu wydatków związanych z kupnem dziecku specjalnie dostosowanych butów (schorzenia ortopedyczne wybijają się na pierwszy plan, w tym szpotawość stopy), a także konieczności przerabiania większości odzieży bądź szycia jej na indywidualne zamówienie, co zawsze jest znacznie droższe niż zakup gotowej konfekcji. Nadto we względu na częste przewracanie się dziewczynki odzież ta szybciej się zużywa. Sąd uwzględnił żądanie oceniając potrzeby z tytułu zwiększonego i dodatkowego zużycia na 100 złotych miesięcznie.

Łącznie zsumowanie powyższych kwot dało sumę 1.106 zł. w stosunku miesięcznym, którą Sąd zasądził w formie renty na rzecz obojga powodów, zgodnie z żądaniem od daty wyrokowania. W pozostałej części od daty narodzin Moniki W. do dnia wyrokowania włącznie, tj. za 98 pełnych miesięcy, w tym za październik 1999 r. (3 dni października 1999 r. oraz 28 dni grudnia 2007 r. potraktowane jako jeden pełny miesiąc). Przemnożenie kwoty 1.106 złotych przez 98 miesięcy dało sumę 108.388 złotych zasądzoną wyrokiem. Sąd miał świadomość, że potrzeby dziecka ewoluowały na przestrzeni jego życia, ale zmiany z tytułu leczenia, terapii, dostosowania środowiska do dziecka wzajemnie się uzupełniały poprzez wzrost jednych i zmniejszanie się innych. Dlatego uwzględniając art. 322 k.p.c.. Sąd nie różnicował tej renty w poszczególnych przedziałach czasowych. Powodowie nie wykazali zresztą zakresu takich zmian. Złożony przednich plik rachunków nie pozwala na określenie wprost jakich okresów czasowych dotyczyły poszczególne wydatki (tzn. jak szybko następowało zużycie poszczególnych rzeczy i dlaczego).
	Dalsze roszczenia ponad ustaloną rentę miesięczną Sąd uznał za wygórowane i nieuzasadnione. W ogóle Sąd nie podzielił żądań z tytułu dodatkowej płatnej opieki lekarskiej. Dziecko pozostaje pod opieką lekarzy opieki ubezpieczenia zdrowotnego i obecnie korzysta z wysokospecjalistycznej terapii, ewentualnie wypadki nagłe mogą być załatwiane na izbie przyjęć Szpitala. Zbędna, a wręcz groźna dla zdrowia dziecka mogłaby być terapia tzw. kręgarzy, jako przedstawicieli medycyny alternatywnej w zakresie nieinwazyjnego leczenia skrzywień kręgosłupa. Dotychczas nie było potrzeby korzystania z pomocy specjalistów medycyny paliatywnej, nie wykonywano odpłatnie analiz krwi i moczu. Niezbędne badania były bezpłatne, bądź odbywały się w warunkach szpitalnych. Powódka nie korzystała z pomocy pedagoga dziecięcego ani psychologa. Będąc nauczycielką posiada zresztą pewne przygotowanie pedagogiczne i potrafi radzić sobie z dziećmi. Pomoc psychologiczną może zaś uzyskać bezpłatnie w Poradni Zdrowia Psychicznego dla Młodzieży w Łomży, gdzie przyjmuje psychiatra i psycholog.
	Małoletnia uczęszcza do bezpłatnej publicznej szkoły podstawowej, wcześniej korzystała z przedszkola integracyjnego. Nie było potrzeby korzystania z prywatnej, płatnej szkoły. Powodowie od września 2005 r. nie korzystają z pomocy płatnych opiekunek do dzieci.
	Do tej pory nie było i nie ma potrzeby zakupu elektrycznego wózka inwalidzkiego (wózek inwalidzki „zwykły” został uwzględniony). Dziecko w wieku 7 lat nie byłoby zresztą w stanie go obsługiwać. Nie można wykluczyć powstania potrzeby takiej w przyszłości, ale przewidywań tych nie da się obecnie skonkretyzować.
Dotychczas dziecko nie zostało zakwalifikowane do terapii hormonem wzrostu, co stanowiłoby eksperyment medyczny o niewiadomych skutkach. Gdyby do takiej terapii doszło to brak podstaw aby przewidywać obciążenie powodów odpłatnością. Eksperyment byłby bowiem finansowany z funduszy na rozwój nauki, ewentualnie przez firmę testującą lek w określonym przypadku medycznym. 
	Trudno uznać ze podstawę do refundacji jednorazowy wydatek na przygotowanie dokumentacji medycznej. Powodowie nie wykazali zresztą o co im konkretnie chodziło.
	Sąd nie potrącił z zasądzonej renty sumy zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 złotych. Suma ta pozwoli uzupełnić inne trudno uchwytne koszty utrzymania i terapii dziecka. Nie było też podstaw do dodatkowego zasądzenia kosztów benzyny za okres od 17 lipca 2006 r. Koszty dojazdów zostały bowiem uwzględnione w ramach zasądzonej renty.
	Podlegało natomiast uwzględnieniu roszczenie z tytułu nabycia na wolnym rynku dodatkowej powierzchni mieszkalnej, koniecznej na urządzenie pomieszczenia rehabilitacyjnego. Na celowość tego wskazywali biegli ortopedzi ze względu na niezbędną stałą terapię dziewczynki w celu utrzymania jak najlepszego stopnia sprawności ruchowej. Terapia w warunkach domowych jest konieczna obok rehabilitacji ambulatoryjnej, czy szpitalnej oraz daje dziecku pewien komfort pozostawania w domu. Z tego tytułu powodowie domagali się kwoty 16.000 zł. za 10 m2 powierzchni mieszkalnej. Sąd uwzględniając powyższe żądanie w całości wziął pod uwagę, że ceny mieszkań znacznie wzrosły i nawet na terenie Łomży przekraczają kwotę 1.600 zł. za 1 m2.
	Zauważyć trzeba, że powodowie wraz z dziećmi mieszkają w złych warunkach, w bardzo małym mieszkaniu o pow. 36 m2. Uzyskane fundusze winny ułatwić im poprawę warunków mieszkaniowych.
	Sąd oddalił wnioski o przesłuchanie świadków – osób niskorosłych oraz fizjoterapeutów, a także Ewy Kostyk – genetyka z Krakowa. Jeżeli chodzi o pierwsza kategorię to poziom komfortu życia tych ludzi i ich samorealizacji nie ma znaczenia dla życia córki stron, ani w żaden sposób nie mógłby wpłynąć na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Zbędne było przesłuchiwanie fizjoterapeutów i  rehabilitantów. Powodowie przyznawali fakty korzystania z rehabilitacji dzieci, zakres tej opieki wynika ze złożonej dokumentacji. Notorium stanowi zaś istnienie kolejek i konieczność oczekiwania na zabiegi, a także zlecanie pakietów zabiegowych po których następują przerwy.
	Odnośnie wezwania na rozprawę w charakterze świadka Ewy Kostyk, to złożyła ona szczegółowe zeznania w toku postępowania karnego, Sąd dysponował też dokumentacją powódki i dziecka zgromadzoną w Krakowie. Poprzednio już zresztą Sąd Apelacyjny uznał za niecelowe kolejne przesłuchiwanie tego świadka. Od daty tej rozprawy upłynęło dalsze cztery lata. Trudno przypuszczać aby Ewa Kostyk była w stanie zeznać coś więcej niż zostało zawarte w dotychczas sporządzonym protokole.
	Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji. Naprawienie szkód niezbędne też było w związku z naruszeniem art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności dotyczący prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego poprzez niezabezpieczenie w systemie prawnym możliwości proceduralnej weryfikacji oceny medycznej negującej aborcję lub potrzebę badań mogących mieć znaczenie dla podjęcia decyzji przez zainteresowanych. Takie stanowisko zajął Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasbourgu w wyroku z dnia 20 marca 2007 r. (skarga nr 5410/03 w sprawie Alicji Tysiąc przeciwko Polsce, publ. w Biuletynie Biura Informacji Rady Europy tom I nr 1 z 2007 r.).
	Roszczenia w stosunku do pozwanych Leszka Piotra P. i Agnieszki G. zostały oddalone z powodu braku po ich stronie legitymacji biernej.
	O kosztach orzeczono na mocy art. 100 k.p.c. oraz art. 113 ust. 1 i 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z 28 lipca 2005 r., odstępując od obciążania powodów kosztami sądowymi w zakresie oddalonego powództwa. Trudna sytuacja życiowa i majątkowa powodów nie budzi bowiem wątpliwości.
	Pozwany Szpital Wojewódzki w Łomży winien zatem ponieść koszty w zakresie uwzględnionej części roszczenia w kwocie 1.095 złotych tytułem opłaty od pozwu oraz kwotę 7.994,87 złotych tytułem wydatków w postaci kosztów opinii biegłych (k. 603, 782 i 1399 – 2.414,97 złotych plus 1.659,60 złotych plus 327,10 złotych plus 2.495,20 złotych plus 1098 złotych).