PRZEGLĄD
ORZECZEŃ EUROPEJSKIEGO TRYBUNAŁU PRAW CZŁOWIEKA
W SPRAWACH POLSKICH
styczeń  – marzec 2010
                                              I. Informacje wstępne 
			          II. Streszczenie wybranego wyroku

I. Informacje wstępne
Styczeń 2010

W styczniu 2010 r. ETPCz ogłosił 13 wyroków w sprawach polskich. W  wyroku w sprawie 
•	    Andrzej Wierzbicki przeciwko Polsce, skarga nr 48/03
 Trybunał orzekł naruszenie art. 3 Konwencji (zakaz tortur, nieludzkiego lub poniżającego traktowania) 

W 2 sprawach Trybunał orzekł, iż Polska dopuściła się naruszenia art. 5 § 3 Konwencji (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego) na skutek przewlekłego stosowania tymczasowego aresztowania: 
•	      Bista przeciwko Polsce,  skarga nr 22807/07
•	Wegera przeciwko Polsce, skarga nr 141/07

Ponadto, w sprawie Wegera Trybunał orzekł, iż doszło również do naruszenia art. 8 Konwencji (prawo do poszanowania życia rodzinnego i prywatnego) w związku z nałożonymi ograniczeniami w zakresie kontaktów skarżącego z rodziną. 

Naruszenie art. 6 § 1 Konwencji (w kontekście prawa dostępu  do sądu) Trybunał orzekł w wyroku :
•	Bąkowska przeciwko Polsce, skarga nr 33539/02

Przewlekłość postępowania w sprawach karnych i naruszenie art. 6 § 1 Konwencji Trybunał stwierdził w wyrokach:
•	Kulik przeciwko Polsce, skarga nr 40909/08
•	Gesla przeciwko Polsce, skarga nr 15915/07

Przewlekłość postępowania w sprawach cywilnych i naruszenie art. 6 § 1 Konwencji Trybunał stwierdził w  wyrokach:
•	Śliwiński przeciwko Polsce, skarga nr 40063/06
•	Cudowscy przeciwko Polsce, skarga nr 34591/04
•	Paliga przeciwko Polsce, skarga nr 7975/07
•	Sobieccy przeciwko Polsce, skarga nr 32594/03

Trybunał orzekł naruszenie art. 6 § 1 w związku z art. 6 § 3 Konwencji (prawo do rzetelnego postępowania sądowego) w sprawie dotyczącej postępowania lustracyjnego:
•	Wrona przeciwko Polsce, skarga nr 23119/05

Trybunał orzekł naruszenie art. 12 Konwencji (Prawo do małżeństwa i założenia rodziny) w sprawach:
•	Frasik przeciwko Polsce, skarga nr 22933/02 (streszczenie wyroku w punkcie II)
•	Jaremowicz przeciwko Polsce, skarga nr 24023/03
Ponadto w sprawie Frasik Trybunał orzekł naruszenie art. 5 § 4 oraz art. 13 Konwencji.

Luty 2010

W lutym 2010 r. ETPCz ogłosił 11 wyroków w sprawach polskich, z czego ponad połowa dotyczyła  naruszenia art.6 § 1 Konwencji (prawo do rzetelnego procesu sądowego)
 przeciwko Polsce, skarga nr 
•	Kostka przeciwko Polsce, skarga nr 29334/06
•	Krosta przeciwko Polsce, skarga nr 36137/04
•	Nieruchomości sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr 32740/06
•	Magoch przeciwko Polsce, skarga nr 29539/07
•	Brozyna przeciwko Polsce, skarga nr 7147/06
•	Kadluczka przeciwko Polsce, skarga nr 31438/06

Naruszenie prawa o znaczeniu fundamentalnym  - prawa do życia gwarantowanego w art. 2 Konwencji Trybunał orzekł w wyroku wydanym w sprawach:
•	Wasilewska przeciwko Polsce, skarga nr 28975/04
•	Kałucka przeciwko Polsce, skarga nr 33406/04

Trybunał orzekł naruszenie art. 5 § 3 Konwencji (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego) na skutek przewlekłego stosowania tymczasowego aresztowania w sprawie:
•	Pinkowski przeciwko Polsce, skarga nr :16579/03
Trybunał nie  stwierdziła naruszenia art. 5 § 3 Konwencji w sprawie:
•	Marian Sobczyński przeciwko Polsce, skarga nr 35494/08				

Naruszenie art. 10 Konwencji (wolność wypowiedzi) Trybunał orzekł w sprawie:
•	Kubaszewski przeciwko Polsce, skarga nr 571/04

Marzec 2010

W marcu 2010 r. ETPCz ogłosił 3 wyroki w sprawach polskich. 
W wyroku :
•	Adamkiewicz przeciwko Polsce, skarga nr 54729/00 (wyrok nieprawomocny)
Trybunał orzekł naruszenie art. 6 § 3 c (prawo do obrony)  w związku z art. 6 § 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Konwencji. 

Trybunał orzekł naruszenie art. 14 Konwencji ( zakaz dyskryminacji) w wyroku:
•	Kozak przeciwko Polsce, skarga nr 13102/02
Trybunał nie dopatrzył się naruszenia art. 3 Konwencji (zakaz tortur) ani art. 5 § 3 Konwencji (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego) w sprawie:
•	Hajoł przeciwko Polsce, skarga nr 1127/06 

II. Streszczenie wybranego wyroku:

Zob. Frasik  przeciwko Polsce, 
wyrok Czwartej Sekcji ETPCz z 5 stycznia  2010 r.
 skarga nr  22933/02 
arbitralna odmowa udzielenia zgody na zawarcie związku małżeńskiego w  areszcie oraz brak  skutecznego środka odwoławczego od takiej decyzji przed organem krajowym stanowi naruszenie art. 12 i 13  Konwencji 

1.	Stan faktyczny sprawy.

	Skarżący  we wrześniu 2000 r. został  zatrzymany pod zarzutem gwałtu i pobicia I.K., a następnie postanowieniem Sądu Rejonowego dla Krakowa - Śródmieściu tymczasowo aresztowany. W grudniu 2000 r. skarżący wniósł zażalenie na postanowienie o przedłużeniu tymczasowego aresztowania. Sąd Okręgowy w Krakowie zażalenie oddalił. W stosunku do oskarżonego przedłużano tymczasowy areszt, tak iż pozostawał on bez przerwy w areszcie tymczasowym aż do prawomocnego skazania. 
	W grudnia 2000 r. skarżący wystąpił o uchylenie aresztu z zastosowaniem dozoru policji. Wskazywał, iż chce zawrzeć związek małżeński z I.K, z którą się pogodził. W styczniu 2001 r. skarżący prosił sąd prowadzący jego postępowanie o udzielenie zgody na zawarcie małżeństwa w areszcie. Sąd odmówił skarżącemu udzielenia zezwolenia na zawarcie związku małżeńskiego w areszcie. W dniu 14 i 15 maja 2001 r. skarżący i I.K. poprosili sąd o udzielenie zgody na zawarcie małżeństwa w areszcie.
	Listem z dnia 11 lipca 2001 r. sędzia przewodniczący poinformował adwokata skarżącego o odmowie udzielenia takiej zgody. Sąd powołał się na interes postępowania wskazując, iż w jego ocenie zawarcie małżeństwa było kolejną próbą przekonania sądu o bliskim charakterze stosunków między oskarżonym a pokrzywdzoną, dyktowaną zamiarem skorzystania przez pokrzywdzoną z uprawnienia do odmowy składania zeznań. Argumentował, że areszt/więzienie nie jest odpowiednim miejscem do odbywania ceremonii   i wyraził wątpliwości co do rzeczywistych zamiarów stron. 
	W dniu 6 sierpnia 2001 r. adwokat skarżącego odpowiedział, że argumenty powołane przez sąd nie mogą podważać prawa do zawarcia małżeństwa gwarantowanego przez art. 12 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.
	W listopadzie 2001 r. wyrokiem Sądu Rejonowego dla Krakowa Śródmieście skarżący został skazany na karę łączną 5 lat pozbawienia wolności za gwałt i groźby karalne. Sąd Okręgowy w Krakowie złagodził orzeczoną karę na 3 lata pozbawienia wolności. 
	Od wyroku sądu odwoławczego obrońca skarżącego wniósł kasację. Sąd Najwyższy kasację oddalił wskazując jednak w uzasadnieniu, że w sprawie doszło do naruszenia art. 12 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. SN zauważył, że w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka nie można zakazać więźniowi zawarcia małżeństwa, chyba że chodzi o zwalczanie związków fikcyjnych np. z cudzoziemcami. Dalej wskazał, że nupturienci nie muszą dowodzić o głębokości swych uczuć uzasadniających ich związek małżeński. SN stwierdził, że decyzja o odmowie zezwolenia na zawarcie małżeństwa była błędna i stanowiła rażące uchybienie, jako że naruszała standardy wynikające z wiążącej Polskę Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.
	
2.	Zarzuty skarżącego
	Skarżący zarzucał, że odmowa udzielenia zgody na zawarcie związku małżeńskiego w areszcie naruszała art. 12 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, a brak możliwości odwołania się od tej decyzji stanowił naruszenia art. 13 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka gwarantującego każdemu prawo do skutecznego środka odwoławczego.
	Skarżący zarzucał również naruszenie art. 5 § 4 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka w związku z przewlekłością w rozpatrzeniu zażalenia na postanowienie o przedłużeniu tymczasowego aresztowania. 

3.	Rozstrzygnięcie ETPCz wraz ze streszczeniem argumentacji.
	
	Trybunał zauważył, że wolność osobista nie jest koniecznym warunkiem  korzystania z prawa do małżeństwa. Osadzenie jest równoznaczne z pozbawianiem wolności osobistej i pewnych praw osobistych, co jednak nie oznacza, że osadzony nie może zawrzeć związku małżeńskiego.
	Zgodnie z zaleceniami zawartymi w Europejskich Regułach Więziennych ograniczenia nakładane na osadzonego powinny być proporcjonalne do celu, który dzięki nim ma być osiągnięty i nie mogą być surowsze, niż jest to konieczne. Osadzony nadal  korzysta z przyrodzonych praw fundamentalnych, a każde ich ograniczenie powinno być uzasadnione przez władze krajowe (zob. Hirst (no. 2) przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, [GC], nr 74025/01, § 69, ECHR 2005 – IX). Osadzonemu przysługuje więc prawo do zawarcia związku małżeńskiego (zob. Hamer przeciwko zjednoczonemu Królestwu, nr 7114/75), a ograniczenie tego prawa może być uzasadnione jedynie koniecznością zapobiegania przestępstwu lub koniecznością zapobiegania naruszenia porządku. Ingerencji w prawo osadzonego do zawarcia małżeństwa nie może uzasadniać brak akceptacji władz krajowych lub opinii publicznej dla zawieranego związku (zob. Dickson przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, [GC], nr 44362/04, §§ 67-6, ECHR 2007-…).	
	Trybunał odnotował, że polskie władze nie uzasadniły odmowy udzielenia zgody na zawarcie małżeństwa w areszcie śledczym takimi okolicznościami jak zagrożenie bezpieczeństwa w jednostce penitencjarnej, konieczność zapobiegnięcia przestępstwu, czy zagrożenie porządku. Sąd uzasadniał odmowę tym, że w jego ocenie zawarcie małżeństwa było kolejną próbą przekonania sądu o bliskim charakterze stosunków między oskarżonym a pokrzywdzoną, dyktowaną zamiarem skorzystania przez pokrzywdzoną z uprawnienia do odmowy składania zeznań oraz wyraził wątpliwości co do charakteru i jakości relacji między nupturientami. 
	Trybunał podkreślił, że wybór partnera i decyzja o zawarciu z nim związku małżeńskiego jest sprawą prywatną i osobistą zarówno osób wolnych jak i pozbawionych wolności. 
	Trybunał odnotował, że polskie  prawo nie przewiduje, aby pozostawanie w relacji oskarżony – pokrzywdzona w postępowaniu karnym była okolicznością wyłączającą możliwość zawarcia małżeństwa.	
	Trybunał zauważył, że polskie władze mają całkowitą swobodę decydowania o zgodzie lub odmowie wyrażenia zgody na zawarcie małżeństwa przez osadzonego. Ponadto odnotował brak regulacji określających, w jakich okolicznościach prośba osadzonego o udzielenie zgody na zawarcie małżeństwa zakładzie karnym może być rozpatrzona odmownie oraz brak określenia  terminu na rozpatrzenie takiej  prośby.
	W ocenie Trybunału w niniejszej sprawie podstawą naruszenia art. 12 Konwencji była arbitralność sądu przy podejmowaniu decyzji o odmowie udzielenia zgody wyrażająca się brakiem powściągliwości sędziego przy podejmowaniu decyzji oraz błędem przy wyważaniu interesu publicznego i indywidualnego. Nawet jeśli sąd działał w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania, to utracił z pola widzenia konieczność wyważenia interesu publicznego i interesu indywidualnego tj. poszanowania fundamentalnego prawa skarżącego do zawarcia małżeństwa gwarantowanego przez Konwencję.
	Z uwagi na powyższe Trybunał orzekł, iż doszło do naruszenia art.  5 § 4, art. 12 oraz art. 13 i Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i zasądził na rzecz skarżącego kwotę 5000 EURO tytułem zadośćuczynienia..

Oprac.:
Marta Moroczko
gł. specjalista DPC MS